Het riool ging open: wroeten in de Nederlandse onderbuik na “Parijs”

Gertjan Haaijer (32) heeft een master in moderne geschiedenis & internationale betrekkingen, wordt moe van de links/rechts-tegenstelling en hekelt de gedachtenpolitie.

Afgelopen vrijdag werd Parijs opnieuw getroffen door een barbaarse daad van terreur, uitgevoerd door lieden die zichzelf de soldaten van Allah noemen. De eerste berichten daarover kwamen voor rekening van Stefan de Vries van RTL Nieuws, die op Twitter vakkundig verslag deed van wat in eerste instantie een stroom geruchten zonder context of achtergrond was. Die context en duiding kwamen daarna als vanzelf, want dat is eigen aan Twitter: zodra er een bericht de wereld in wordt geslingerd gaan anderen dat contextualiseren. Zo ook nu.

Toegegeven, het lag nogal voor de hand dat er nog voor er iets bekend was over de daders en hun achtergrond geroepen werd dat het om moslims zou gaan. Dat was, in alle eerlijkheid, ook het eerste dat ik dacht, en die gedachte werd niet veel later bevestigd. Naarmate de berichten de volle omvang van de gruwelijkheden onthulden werden de reacties daarop heftiger. Ook dat valt goed te begrijpen: ik was ook ontdaan door wat zich ontvouwde in Parijs en vroeg me vertwijfeld af waar dit in vredesnaam zou eindigen.

“Alle moslims terug naar de woestijn!1”
Op zo’n moment geeft iedereen op zijn eigen manier uiting aan zijn gevoelens. Woede is daarbij een veel voorkomende uitlaatklep: het zijn godverdomme die moslims weer, trap ze allemaal terug de woestijn in. Er waren echter ook mensen die vooral hun verdriet lieten spreken, om niet te zeggen hun medeleven en misschien ook wel een stukje wanhoop. Een daarvan was Marloes Leezer, die met de volgende woorden haar mening de ether in slingerde:

Mijn eigen mening daarover op dat moment: niet zo heel erg handig. Er lagen nog warme lijken in de straten van Parijs en hier was iemand die A) de aanname deed dat het om moslims ging en B) steun betuigde aan alle andere moslims, in plaats van zich C) te bekommeren om de daadwerkelijke slachtoffers en hun nabestaanden. Gelukkig / helaas wist ik dat ik haar dat niet hoefde te vertellen omdat anderen dat ongetwijfeld wel zouden doen.

Moffenhoer
Zo geschiedde inderdaad. Wat er vervolgens over Leezer uitgestort werd gaf, dankzij het moment, de context en de gebeurtenis in kwestie, een bijzonder inkijkje in de Nederlandse onderbuik. Voor de goede orde, ik gun iedereen het recht op vrijheid van meningsuiting, dus ook Leezer en ook de mensen die het niet met haar eens waren. Dat ik haar tweet onhandig om niet te zeggen misplaatst vond doet daar niet aan af. De reacties echter gaven in veel gevallen een geheel nieuwe invulling aan het woord misplaatst, laat staan dat ze ook nog maar de pretentie van enige vorm van respect of fatsoen hoog wisten te houden. Dat hoeft ook niet, het staat – nogmaals – eenieder vrij zijn of haar mening op zijn of haar manier te uiten.

Het wil echter niet zeggen dat er vervolgens niets van die meningen gevonden mag worden. Dat is het mooie aan de vrijheid van meningsuiting immers: ik vind A, jij vindt B en samen vinden we C. Dit principe ging jammer genoeg een beetje boven de pet van een aantal mensen die het met Leezer oneens waren, of ze kozen er voor het tijdelijk aan de kant te schuiven – laat ik daar geen aannames over doen. Leezer was een “moffenhoer”, een “dom wicht”, een “NSB’er”, zou “gelyncht” moeten worden, was aan de beurt voor “kaalscheren”, was een “gutmensch” (voor niet-ingewijden, dit is een grove belediging), noem het maar op.

Twee dingen vallen daaraan op. Nummer een: geconfronteerd met een onwelgevallige mening onder uitzonderlijke omstandigheden reageren mensen primair en grijpen ze terug op vergelijkingen met wat voor hen het ultieme kwaad is: het nazisme, specifiek samenwerking daarmee. Nummer twee: het geslacht van Leezer wordt benadrukt.

Deze twee constateringen roepen, in ieder geval bij mij, vervolgens weer een aantal vragen op waar ik niet direct het antwoord op heb maar die ik wel wil delen: kan het A) echt zo zijn dat mensen anno 2015 dermate ver verwijderd van het verleden zijn dat ze echt menen dat een steunbetuiging aan onschuldigen gelijk staat aan het copuleren dan wel collaboreren met een bezetter; kan het B) echt zo zijn dat diezelfde mensen vinden dat iemand daarom kaalgeschoren dan wel gelyncht moet worden; maakt C) dat Leezer een vrouw is haar opmerking anders?

Voorlopige antwoorden: A) natuurlijk niet. Mensen geven uiting aan hun emotie op de meest intense manier die ze kunnen bedenken – dat ze daarbij creatief met de geschiedenis omgaan wijten we maar even aan hun emotionele toestand op dat moment. Ze gaan daarbij evenwel voorbij aan het feit dat wat ze zeggen geen hout snijdt en B) dat ze, door Leezer deze verwensingen voor de voeten te werpen, een bewuste poging doen haar vrijheid van meningsuiting – die zij zelf hoog hebben zitten want zij vinden dat ze dit soort dingen moeten kunnen zeggen – in te perken, omdat niemand een moffenhoer of dom wicht zou willen zijn, laat staan kaalgeschoren of gelyncht wil worden.

Maakt het uit dat je een vrouw bent?
Het venijn zit ‘m echter volgens mij in de staart. Was Leezer een man geweest dan had niemand geopperd dat zij kaalgeschoren zou moeten worden, laat staan dat zij een dom wicht of een moffenhoer was. Door dit te benadrukken plaatsten de internethelden die dit opperden Leezer tweemaal in een niet benijdenswaardige positie. De persoon die voorstelde dat Leezer gelyncht moest worden begaf zich op het randje van wat juridisch door de beugel kan, want oproepen tot geweld mag niet. Gelukkig hoeft dat ook niet, het kan namelijk een stuk vileiner. Door het geslacht van Leezer te benadrukken en de vergelijking met een moffenhoer en het bijbehorende kaalscheren te trekken wordt een onheilspellend toekomstbeeld voor Leezer geschetst. Iedereen weet immers wat er met deze vrouwen gebeurde na de bezetting, dus kijk maar uit wat je zegt, anders weten we je straks te vinden.

Met die impliciete dreiging wordt heel subtiel een poging gedaan mensen – nee, vrouwen – monddood te maken, en waar dat gebeurt eindigt effectief de vrijheid van meningsuiting. Hoe misplaatst of wrang haar tweet ook mag zijn geweest, het geeft anderen niet het recht haar de mond te snoeren met verkapte dreigementen. Als vrijheid van meningsuiting iets is, dan is het wel het recht op het uiten van een onuitstaanbare mening, ook als je toevallig een vrouw bent. Sterker nog, om maar even af te sluiten met een vraag: waarom maakt dat eigenlijk uit?

Foto: Flickr