Doe maar gewoon, dan doe je al ongelijk genoeg

Disclaimer: ik wil niet pretenderen te begrijpen wat de symboliek in het nieuwe album van Beyoncé, met name in de Lemonade-clips, precies betekent. De viering van zwartheid en antiracisme-activisme wil ik me niet toe-eigenen, daar heb ik niet de culturele achtergrond en ervaringen voor als geprivilegieerde witte vrouw. Dit wordt dus geen algemene duiding van het nieuwe album. Ik richt me specifiek op de kritiek van Piers Morgan. Check vooral deze geniale parodie van SNL over verwarring bij witte mensen over Beyoncé’s muziek voor meer uitleg.

Met haar tweede visuele album creëert Beyoncé opnieuw reden tot bewondering. Ze gebruikt emotie, voor velen herkenbare gevoelens bij overspel, poëzie, iconen zoals Serena Williams, activisme en Black Pride en vervormt daarmee haar geniale muziek tot een groot kunstwerk en statement. Lemonade, met name het visuele gedeelte van het album, is intersectioneel feminisme pur sang. Zo gebruikt Beyoncé de volgende quote van Malcolm X: “The most disrespected person in America is the black woman. The most unprotected person in America is the black woman. The most neglected person in America is the black woman.” Niet geheel verrassend is niet iedereen blij met deze politieke wending van Beyoncé. Zo besloot Britse televisiepresentator Piers Morgan er het zijne over te schrijven, waarmee hij het belang van haar activisme aantoont.

Morgan beschrijft in zijn column twee kritiekpunten: Beyoncé heeft sinds een interview met hem (vijf jaar geleden) haar standpunt over racisme veranderd en ‘gebruikt’ antiracisme-activisme nu in haar muziek en clips. De presentator erkent wel dat het, losjes geparafraseerd, niet zo lekker gaat met de Afro-Amerikaanse gemeenschap. Hij vindt Beyoncé’s muziek hartstikke mooi en had het gezellig toen hij jaren geleden thee met d’r dronk. De aap komt echter al snel uit de mouw: ondanks dit alles vindt hij het niet zo leuk dat ze nu opeens activistisch is geworden. Hij verwijt haar het inzetten van haar zwarte identiteit.

Gedoog de activist
Daar zit hem nou net de crux van het verhaal: hij toont de ongelijke machtsverhouding aan die Beyoncé waarschijnlijk juist probeert te bestrijden. Witte mensen die zwarte mensen vertellen hoe ver ze mogen gaan in hun antiracisme-activisme tonen hiermee hun eigen privilege aan. Dat is net zo wrang als heteroseksuelen die homo- of biseksuelen vertellen hoeveel zij mogen protesteren jegens homofobie, of mannen die feministen verwijten te rebels te zijn in hun strijd tegen seksisme. In dit geval is er een kruising tussen racisme en seksisme dat Beyoncé aankaart en niet in goede aard valt bij een witte man. Daar is een chique term voor: repressieve tolerantie. Personen met een machtspositie die bepalen voor kwetsbare groeperingen in de samenleving hoeveel zij mogen protesteren, tonen een zekere mate van tolerantie aan. Het is geen accepteren, maar voorwaardelijk gedogen.

01-beyonce-lemonade

Bekijk en luister het visuele album hier. Downloaden kan via Tidal of de iTunes Store

Het idee is dat je je wel een beetje mag verzetten tegen onrecht, maar niet teveel of te opvallend. Zoals Morgan schrijft: “I have huge personal sympathy for both women and there is no doubt that African-Americans have been treated appallingly by certain rogue elements within the country’s police forces”, waarna hij vervolgens Beyoncé verwijt dat zij een activistisch standpunt inneemt. Het punt is duidelijk: Beyoncé, je mag je wel verzetten jegens racisme, maar alleen op een manier waardoor witte mannen zoals Piers Morgan zich niet aangevallen voelen. Je mag wel kritisch zijn, maar alleen in zulke mate dat het gezellig blijft. Wel blijven meelachen, hè?

Artiesten zijn net mensen
Buitenom dit ongemak zijn de inhoudelijke argumenten van Morgan ook weinig soeps. Artiesten en hun meningen zijn net mensen: ze zijn dynamisch. Toont het niet juist kracht en moed aan om een fundamenteel standpunt te herzien? Bewustwording over ongelijkheid, en daarmee soms gekoppeld activisme, is een lang (en vaak pijnlijk) proces. Dat Beyoncé nu een politieke rol durft aan te nemen getuigt van dapperheid. Het wordt haar namelijk bij lange na niet in dank afgenomen.

De spanning tussen commerciële uitbuiting en activisme die Morgan aansnijdt is wel interessant. Wanneer is iets kapitalistische exploitatie en wanneer dient het enkel de goede zaak? Representeert Beyoncé met haar miljoenen wel de Afro-Amerikaanse gemeenschap die naast racisme en seksisme ook klassisme hebben te verduren? Moet zij hen eigenlijk wel volledig representeren? Ook Macklemore ontving veel kritiek toen hij rapte over racisme en homofobie, al is dat anders omdat hij niet deel uitmaakt van de geraakte groeperingen. Uiteindelijk verdienen artiesten wel aan activisme. Maar kunnen ze het eigenlijk dan wel ooit goed doen? Moeten zij hun enorme platform dan totaal niet gebruiken voor sociale problematiek? En hebben grootverdieners zoals Beyoncé activisme nodig om winst te produceren? Het lijkt eerder een groot risico.

Drink de zure limonade
Dit spanningsveld doet niet af aan het feit dat Beyoncé voor veel Afro-Amerikaanse vrouwen een groot rolmodel is, en haar platform ten goede gebruikt om zwarte schoonheid te vieren en de erbarmelijke positie van de Afro-Amerikaanse gemeenschap op de kaart te zetten. Wat wij witte mensen vooral moeten doen is luisteren en kijken naar deze prachtige kunst. Erken het onrecht dat Beyoncé aankaart, omarm de viering van zwartheid. Drink de limonade, ook al is het zuur.