Waarom feminisme geen equalisme/egalitarisme/humanisme heet

In discussies met niet-feministen, feministen en alles daartussen valt de vraag: “Waarom heet het feminisme (tegenwoordig) eigenlijk geen humanisme/equalisme/egalitarisme, als het gelijkheid betoogt?” vaak. Ondanks dat ik de gedachtegang wel begrijp ben ik absoluut voorstander van het woord ‘feminisme’ om de beweging die zich verzet tegen genderongelijkheid aan te duiden. Buitenom de redenen in deze post denk ik dat de benaming van een beweging weinig uitmaakt. Tegenstanders zullen altijd redenen vinden om sociale bewegingen af te kraken “Gezeik!”, “In andere landen is het erger”, “Ga je eens met écht belangrijke zaken bezighouden”, toepasbaar op de antiracismebeweging, milieubeweging, homorechtenbeweging en ga zo nog even door. Toch: zes redenen waarom ‘feminisme’ een prima naam is voor de beweging van gelijke rechten voor mannen en vrouwen.

  • Het zou de geschiedenis van de vrouwenbeweging negeren en verwaarlozen. Eeuwenlang is er, mede door feministen, gevochten voor bepaalde basisrechten. Vrouwen hadden lang geen actief en passief stemrecht, abortusrecht, geen recht op gelijk loon voor gelijk werk, überhaupt geen recht op werk en waren gebonden aan huiselijke sferen. Als vrouw was je enkel waardig in relatie tot je echtgenoot en fungeerde je in principe als baarmachine. De genderongelijkheid raakte eeuwenlang dus maar één geslacht: namelijk het vrouwelijke. Dat daar nu, in bepaalde landen en op bepaalde vlakken, verandering in is gekomen is mede te danken aan de feministen. Laten we dat historische aspect niet negeren.

“Had males historically suffered the same amount of discrimination at the hands and will of women or from a matriarchy, perhaps the name meninism would be acceptable. However, males, especially white, straight males, have not suffered at the hands of sexism to the degree females have.”

Katherine Rendon

  • Feminisme als term verwijst niet enkel naar vrouwen, maar naar vrouwelijkheid. Het is niet zo dat feminisme als woord alleen vrouwen aanduidt, maar het duidt in bredere zin eigenlijk de negatieve connotatie rondom vrouwelijkheid aan. Het wordt nog steeds als negatief gezien wanneer een man zich ‘vrouwelijk’, wat dat ook moge betekenen, gedraagt. In die zin richt feminisme zich als beweging absoluut ook mannen: en met name op de genderstereotypes omtrent ‘vrouwelijkheid’ en ‘mannelijkheid’, waarbij eerstgenoemde de negatieve connotatie lijkt te bezitten.

Kek feitje: een man bedacht de term ‘feminisme’. Voor de mensen die denken dat de term ooit bedacht is door een zure vrouw, feminisme is gebaard door Charles Fourier. Hij schreef in 1837 over de link tussen sociale vooruitgang en de situatie van vrouwen. “Liberty, unless enjoyed by all, is unreal and illusory..” Of hij nou daadwerkelijk tegen het patriarchaat streed, is betwistbaar, maar het feit dat een man de noodzaak voor de term feminisme in de negentiende eeuw ontdekte is veelzeggend. Hierna namen vrouwelijke gelijkheidsstrijders het overigens vrij snel over.

  • Humanisme verwijst niet naar gelijkheid van mensen. Het humanisme is binnen de filosofie geen richting die gelijkheid van iedereen wil bereiken, maar richt zich op menselijke vaardigheden, en dan met name ratio, onafhankelijkheid en wetenschap. Het ontstond als tegenbeweging van religieuze waarden waarbij de mens en zijn of haar verlichte geest en autonome intellect centraal moest staan. Humanisme heeft echter nooit als doel gehad ongelijkheid tussen mensen op te lossen en is daarmee niet vergelijkbaar met een sociale beweging zoals het feminisme, al doet de naam wellicht anders vermoeden.
  • Equalisme en egalitarisme zijn te breed. De woorden ‘equalisme’ en ‘egalitarisme’ verwijzen naar ‘gelijkheid voor iedereen’. Het is daarmee prachtig utopisch, maar wijst geen specifieke oorzaken van ongelijkheid aan, waarmee het bestaande ongelijkheidsstructuren verbloemt ofwel negeert. Het is echter juist nodig om te kijken naar de realiteit: welke soorten ongelijkheid zijn er? Het historische succes van bijvoorbeeld het feminisme, de antiracismebeweging of de homorechtenbeweging is deels te wijten aan de concrete waarnemingen en doelen van deze groepen. Het is dan ook vaak zo dat ik ‘equalisten’ of ‘egalitaristen’ spreek die geen specifieke doelen of wensen nastreven om gelijkheid te bereiken, maar het argument eerder lijken te gebruiken als dooddoener.
  • Intersectioneel feminisme verwijst naar verschillende soorten ongelijkheid. Een inclusieve beweging heeft weinig te maken met de hoofdterm zelf, maar eerder naar hoe aanhangers van de beweging de term interpreteren en gebruiken. Kritiek op feminisme als een club voor witte hoogopgeleide middenklasse vrouwen is zeer terecht, maar deze problematiek ga je niet oplossen door er een andere term op te plakken. Binnen het feminisme bestaat er een steeds groter wordende groep van ‘intersectionele’ feministen: zij die erkennen dat ongelijkheid veroorzaakt wordt door veel verschillende factoren, zoals geslacht, ras, etniciteit, seksuele voorkeur, klasse die allemaal met elkaar samenhangen. De oplossing voor deze kritiek moet dus gevonden worden binnen de beweging zelf, en niet bij de naam.
  • Gelijke rechten en kansen voor vrouwen betekent ook meer vrijheid voor mannen. Mocht je feminisme interpreteren als ‘meer rechten en kansen voor vrouwen’, een definitie waar ik het niet mee eens ben maar zoals velen het wel zien, zelfs dan geloof ik dat het voor mannen ook voordelig is. Denk aan ouderschapsverlof: gelijk moederschaps- en vaderschapsverlof betekent niet alleen dat een vrouw meer ruimte krijgt, maar ook dat vaders meer tijd met hun kinderen kunnen doorbrengen als ze dat willen. Het betekent ook minder druk op het fulltime werkende ideaal dat bij mannen vaak heerst. En feminisme pakt, in de brede definitie die ik aanhang, ook andere genderzaken die mannen betreft aan. Denk daarbij aan alimentatieproblematiek of hoge zelfmoordcijfers onder de mannelijke bevolking.

Dus – al zijn de termen equalisme, egalitarisme en humanisme taalkundig prachtig en omvatten ze utopische idealen: uiteindelijk is feminisme toch echt de beste term om de beweging die zich inzet voor gendergelijkheid te omschrijven.

Comments

comments

1 Comments

  1. Pingback: Wanneer ‘mag’ je jezelf een feminist noemen? | Stellingdames

Comments are closed.