Verkrachtingscultuur 101

“Ik moet mijn bed weer terugveroveren. Daar waar hij lag alsof het van hem was. Mijn lakens gooi ik weg. Vernedering was je er zelfs op 90 graden niet uit.” Een jaar geleden begon de sociale media-actie #ZegHet, geïnitieerd door Anke Laterveer, Stella Bergsma en Anousha Nzume. Aanleiding voor de actie was een artikel op Joop.nl van Laterveer waarin ze uitlegde hoe ze aangerand werd in haar eigen huis, hoe de politie haar aangifte vervolgens bagatelliseerde en haar impliciet de schuld gaf van haar eigen aanranding.

Laterveer zat naar aanleiding van haar blog bij Pauw en kreeg bovenop haar verhaal over victim blaming van de politie ook van het Pauwpubliek een flinke dosis ellende over zich heen: velen geloofden haar niet, vonden haar naïef of stelden op andere wijze dat ze het zelf had uitgelokt. 

Maar ook herkende een grote groep vrouwen zich juist in het verhaal van Laterveer en deelde de dagen na haar optreden onder de hashtag #ZegHet hun eigen ervaringen met seksueel geweld: variërend van straat- en uitgaansintimidatie, aanranding tot verkrachting.

#ZegHet toonde: geen incidenten, maar een cultuur
De actie was revolutionair omdat het een taboe-onderwerp openbrak: het gaf vrouwen zelf aanleiding en het vertrouwen tot het delen van hun ervaringen, en wees vele mannen erop wat de dagelijkse realiteit wat betreft seksueel geweld is voor vrouwen. Het doel van de actie was helder: bewustwording verspreiden over seksueel geweld tegen vrouwen.

Helaas zijn de verhalen van #ZegHet-vrouwen geen losstaande incidenten. Grootschalig onderzoek onder de lidstaten van de Europese Unie toont aan dat 1 op de 3 (!) vrouwen slachtoffer is geweest van fysiek en/of seksueel geweld sinds ze vijftien jaar oud was. Een op de tien vrouwen vanaf de leeftijd van vijftien jaar is slachtoffer geweest van een vorm van seksueel geweld, en een op de twintig vrouwen is vanaf de leeftijd van vijftien jaar verkracht.

“Een op de tien vrouwen vanaf de leeftijd van vijftien jaar is slachtoffer geweest van een vorm van seksueel geweld”

Het overgrote merendeel van de daders van dit geweld zijn mannen. In Nederland ligt het cijfer van geweld tegen vrouwen zelfs hoger, al wijzen experts erop dat dit (deels) verklaard kan worden door hogere bereidheid tot openheid en een lagere tolerantiedrempel van Nederlandse vrouwen.

Normalisering van seksueel geweld
Wat #ZegHet aantoonde was hoe wijdverspreid geweld tegen vrouwen daadwerkelijk is, én hoe vrouwen leven in samenlevingen waarin hun eigen slachtofferschap hun vervolgens verweten wordt. Een jaar nadien is het een goed moment om deze ‘verkrachtingscultuur’ nog eens uit een te zetten. De term (oorspronkelijk: rape culture) is bedacht door tweedegolf-feministen in de Verenigde Staten en wijst op de fundamentele normalisering van seksueel geweld in een samenleving.

De onderzoekscijfers, die waarschijnlijk maar deels de problematiek in kaart brengen, tonen aan dat seksueel geweld vaak voorkomt. Een op de tien vrouwen maakt het mee. De kans dat jij een slachtoffer bent of kent is dus zeer groot.

Verkrachtingscultuur zit zo in elkaar dat wij als samenleving echter, bijvoorbeeld in Nederland, alsnog geloven dat het vrijwel niet voorkomt. En als het dan voorkomt, maken we onszelf wijs dat het in ieder geval niet in ónze omgeving gebeurt of dat het slachtoffer het uitgelokt of verzonnen heeft. De oorzaak – de verkrachter – wordt omzeild en wordt in plaats daarvan neergelegd bij de roklengte, make-up, manier van flirten, manier van lachen, lichaamstaal, etc – van het slachtoffer. Of er worden wél daders aangewezen en beschuldigd – maar alleen als deze in een populistisch frame passen, zoals moslims of niet-witte mannen. De bedreiging is extern! Terwijl de meeste daders uit de familie- of vriendenkring van het slachtoffer komen.

En mannen, ja mannen, die zouden evolutionair ingesteld zijn op seks, die kunnen zich door allerlei oerkrachten toch niet inhouden? Ik blijf het herhalen: mogelijk aanstormend Kamerlid Thierry Baudet zei het eerder: “De realiteit is dat vrouwen niet met respect behandeld willen worden door hun sekspartner; dat ze helemaal niet willen dat je hun ‘nee’, hun weerstand respecteert: de realiteit is dat vrouwen overrompeld, overheerst, ja: overmand willen worden.” Hij legitimeert dit soort aanmoedigingen, net zoals vele versiercoaches, door een beroep te doen op biologie.

rape-culture-pyramid

Voorbeeld van een verkrachtingscultuurpiramide: het toont aan hoe verschillende gedragen bijdragen aan, en voortkomen uit, een structuur

Boys will be boys
Expliciet of minder expliciet normaliseren we zo verschillende vormen van geweld. Of dat nou dagelijks worden nageroepen en -gefloten is op straat, in je kruis gegrepen worden of verkracht zijn is. Dit noemt men ook wel de verkrachtingscultuurpiramide: het begint bij ogenschijnlijk ‘onschuldig’ alledaags veelvoorkomend seksisme (seksistische grapjes, ‘boys will be boys’, rigide genderrollen, objectificatie, intimidatie in de openbare ruimte) en vernauwt tot extreme vormen (uitlekken naaktfoto’s, versturen van ongewenst seksueel getinte foto’s, stalking, aanranding, seksuele manipulatie, verkrachting) van seksueel geweld. Deze vormen hebben een gemeenschappelijke eigenschap: er is geen sprake van consent – dat wil zeggen: er is geen wederzijdse instemming.

Die confrontatie doet pijn. Het liefst houden we onszelf voor dat seksueel geweld bestaat uit losstaande incidenten, dat het geen verband houdt met domme ‘grapjes’ over ‘Dronken Dolly’s’ en ‘kleedkamerpraat’. Het is veilig om te geloven dat het niet in jouw omgeving gebeurt en het is ongemakkelijk om je omgeving, mocht je je er wel van bewust zijn, er op aan te moeten spreken. Zeker als vrouw riskeer je de titel ‘zeikwijf’, ‘aandachtshoer’, zoals beschreven door een Metrocolumnist.

Nu is de tijd om onszelf de spiegel voor te houden. Wereldwijd bloeit protest op. In plaats van slachtofferschap te associëren met zwakte, gevoeligheid, overdrevenheid, moeten we het gaan zien zoals het is: een objectieve waarneming. Het gevolg van normalisering van seksueel geweld. Een symptoom, voortvloeiend uit een verkrachtingscultuur.

Comments

comments