Tussen sekssymbool en droomprinses

Nora Gosselink (1996) studeert geschiedenis en slavistiek aan de Universiteit van Amsterdam en werkt daarnaast als redacteur voor verscheidene media. In het dagelijks leven houdt ze van Russische romans, espresso’s en ‘70’s films. Vandaag schrijft ze over een nieuwe verbeelding van vrouwelijkheid in de maatschappij.

Op Vice verscheen onlangs een interviewreeks met jonge, New Yorkse fotografen. Het opvallende aan de serie is dat het zich specifiek richtte op vrouwelijke fotografes die in hun foto’s het concept van vrouwelijkheid onderzochten. Ze zetten een nieuw onderzoek op, vroegen zich af hoe jonge mensen van nu denken over dit concept, in vergelijking met het traditionele, bekende vrouwbeeld. De fotografes maakten geenszins een beeld van het feminiene dat we in het dagelijks leven in de meeste vrouwen herkennen. Het was mierzoet, meisjesachtig, roze en bovenal vervreemdend.

Vrouwen als meisjes
Wat we zien in deze reeks is een samensmelting van witte hipsters, bloemetjesbeha’s, zwierige blonde haren en strakke tops met cheesy teksten. Deze omschrijving mag dagelijks klinken, als een groep jonge vrouwen gehesen in de kleding die we meisjesbaby’s aantrekken, maar het effect van sommige kiekjes is bijzonder. De manier waarop vrouwelijkheid geconceptualiseerd wordt, is enerzijds herkenbaar; het roze, glitterige en bloemige zullen we associëren met het meisjesachtige. Anderzijds is het absurd, omdat dit beeld niet meer duidelijk is te herkennen in de manier waarop de meeste moderne, westerse vrouwen zich kleden en opmaken. Waar het streven naar vrouwelijkheid duidelijk is als we kijken naar dames in de jaren ’60 van de vorige eeuw en de decennia daarvoor, is vrouwelijkheid nu een concept dat we herkennen als een duidelijk symbool, al streven moderne vrouwen dit symbool niet meer bewust na.

Het is een rage onder jonge fotografes. De leidende namen in deze beweging, Petra Collins en Olivia Bee, lijken een mateloze fascinatie aangewakkerd te hebben voor het projecteren van het typisch meisjesachtige op volwassen vrouwen. Op jongerenmedia als TumblrVice en RookieMag lijkt kunst in het teken van vrouwen praktisch altijd in verband te worden gebracht met het archetype meisje. Dat is niet merkwaardig.

Anno 2016 lijkt het streven naar vrouwelijkheid te vervagen als een vrouw volwassen wordt. Voorheen typisch mannelijke uiterlijke kenmerken als broeken, overhemden, petjes, kort haar en boxers kunnen nu net zo goed worden toegedicht worden aan vrouwen. In de kindertijd van jongens en meisjes zien we alleen nog de duidelijke scheiding tussen seksen. Een volwassen man draagt schaamteloos een roze polo, terwijl het jongetje dit zou relateren aan zwierige jurkjes met strassteentjes of strikjes.

“Door af te wijken van de symboliek die we gewend zijn, laat het de kijker op een nieuwe manier het vrouwelijk lichaam bestuderen”

Seksualisering
Is dit dan daadwerkelijk de nieuwe dominante manier waarop vrouwen worden geportretteerd? Ja en nee. In het dagelijks leven, op tv en in advertenties, zien we vrouwen vooral op een andere manier. Bij voorkeur met rode lippen, schaarsgekleed, een glanzende huid, modellenfiguur en grote borsten. Vanuit de feministische hoek wordt dit vrouwbeeld bekritiseerd en geridiculiseerd. Zo ontstond er eerder dit jaar een grote internetrel om een campagne van SuitSupply, een Nederlands mannenkledingmerk. In deze reclames gleden kleine mannetjes in maatpakken van reusachtige vrouwenbillen- en borsten. Zij shockeerden het publiek met de uiterste seksualisering en objectivering van vrouwen; desondanks zagen feministen de case SuitSupply als de druppel die de emmer liet overlopen. De reclamewereld zou immers bol staan van sterk geïdealiseerde dameslichamen die ervoor zorgen dat we vrouwelijkheid vooral koppelen aan seks.

foto Bianca Valle

Foto: Bianca Valle

Het meisjesachtige waar de jonge fotografes naar verwijzen lijkt lijnrecht tegenover dit vrouwbeeld te staan. Het is schattig, onschuldig, en nauwelijks seksueel. De foto’s waarop vrouwen in lingerie worden afgebeeld laat ons zien hoe je een vrouw met weinig kleding kunt afbeelden zonder gelijk seksuele associaties op te willen roepen. Door af te wijken van de symboliek die we gewend zijn, laat het de kijker op een nieuwe manier het vrouwelijk lichaam bestuderen. Als een doodnormaal lichaam, zonder dat bepaalde delen geïdealiseerd worden. Het sluit aan bij de body positivity-beweging die steeds groter wordt op social media; ook deze feministes wijzen erop dat het om niet meer gaat dan vlees, bloed en vetophopingen op de ‘juiste’ plek.

Betutteling
Zo lijkt deze nieuwe rage onder fotografen een doel na te streven dat feministen graag beamen. De manier waarop dit gebeurt, kennen we daarentegen nog niet. Het meisjesachtig portretteren van vrouwen kan een poging zijn om een nieuw onderzoek naar de definitie van vrouwelijkheid te starten. Daarbij grijpt het terug naar één van de duidelijkste verbeeldingen van vrouwen die nog bestaat; het kinderlijke meisjesachtige. De invulling van dit onderzoek kan in twijfel worden getrokken, omdat het gros van de vrouwen dit meisjesachtige als kleinerend zal ervaren. Vrouwelijkheid wordt wellicht op een nieuwe manier benaderd, maar de inkadering ervan is aan scherpe conventies en stereotypes verbonden. Het idee dat het merendeel van de feministen zich afzet tegen gendered kindermarketing kan veel zeggen over hoe zij deze nieuwe stijl zullen beoordelen. Als een nog sterker betuttelende versie van de huidige vooroordelen en beperkingen die aan de hand van geslacht worden opgelegd.

Als er geen aandacht besteed wordt aan de praktische doorvoering van dit vrouwbeeld (hoe men zich zou gedragen als dit het geldende vrouwbeeld was), is deze blik te beschouwen als een verbetering van het huidige vrouwbeeld. Bij de commerciële, op dit moment geldende weergave van vrouwen staat lust centraal.  Bij deze beeltenis komen andere ideeën over vrouwelijkheid om de hoek kijken: liefheid, schattigheid, onschuld. Het grijpt terug naar heersende beeld dat verdween in de twintigste eeuw door commercie en sensationalisme; het meisje als verwezenlijking van het de eenvoudige, prille schoonheid. De tijd dat een jonge vrouw nog geen seksobject was, maar vooral stil, gehoorzaam en mooi behoorde te zijn en de man deze tere bloem hoorde te beschermen van de boze buitenwereld. Het beeld is beperkend, maar komt voort uit een stereotype dat vooral gevormd wordt door positieve karakteriseringen.

“Het roze, pluizige, schattige en tuttige wordt met trots uit de kast getrokken”

 

Het concept vrouwelijkheid
Het ultieme feministische ideaal streeft naar het laten verdwijnen van genderrollen, terwijl deze creatieve feministen experimenteren met het begrip van gender. De belangrijkste vraag die hierbij gesteld kan worden, is of er ironie in het spel is. Grote bepleiters van deze nieuwe verbeelding van meisjesachtigheid, prominente figuren als Petra Collins en Tavi Gevinson, die samen eindverantwoordelijk zijn voor de tienermeisjeswebsite RookieMag, lijken het onderzoek doodserieus te nemen. In de fotografie, collagekunst en andere creatieve uitingen van dit online tijdschrift wordt massaal gesmeten met hartjes, slipjes en glitters. Petra Collins laat zelfs in haar werk voor grote modehuizen (dit najaar schiet ze de campagne van Gucci) zien dat dat meisjesachtigheid nog niet is verdwenen in een wereld waar de vrouw tot een stuk vlees met lippen is getransformeerd; het roze, pluizige, schattige en tuttige wordt met trots uit de kast getrokken.

Nieuw onderzoek naar vrouwelijkheid kan leiden tot het heroverwegen van bestaande denkbeelden over mannelijkheid en vrouwelijkheid. In die zin kan zulke kunst een bijdrage leven aan het bestaande debat, dat oproept tot bezinning en een modernisering van ideeën over geslacht. De dromerige beelden van fotografes als Petra Collins doen ons enerzijds verlangen naar sprookjes, anderzijds roepen ze vragen op. Al zijn deze weergaves door diehardfeministen als wrang te beschouwen, ze zorgen ervoor dat de tienermeisjes van nu bewust worden van het concept vrouwelijkheid en zich afvragen of zij zich daarin herkennen, in plaats van het achteloos aan te nemen. Dat kan een stap in de goede richting zijn.

Comments

comments