Recensie: Sworn Virgin

Van filmdistributeur Cinemien mochten we een voorpremière kijken van de film Sworn Virgin: een Italiaans-Albanese film over gender, vrouwelijkheid en vrijheid. 

Het is niet goed om te drinken voor een man drinkt. Het is niet goed om naar het bos te gaan zonder een man. Het is niet goed voor een vrouw om haar eigen huwelijk te kiezen.“, vertelt de moeder van Hana (Alba Rohrwacher) op het begin van de film aan Hana en haar zus Lila. Hana is een meisje uit de bergen van Albanië, dat op jonge leeftijd beide ouders verliest. Ze wordt opgenomen door het gezin waar Lila al deel van uit maakt. Hana heeft het lastig met de cultuur van het dorp: met haar zus alleen buiten spelen is niet aan de orde. “Dat is niets voor meisjes”, aldus de vader van het gezin die de meisjes woest weer naar binnen haalt.

Paardrijden en hout hakken
Het contrast tussen vrouwen en mannen op het platteland van Albanië is groot: vrouwen zijn er voor het huwelijk en voor het gezin, mannen hebben een geweer en jagen voor voedsel. Hana kan niet aan dit patroon wennen. Ze wil niet alleen maar naar buiten als er een man bij is, ze wil ook zelf hout hakken, schieten en paardrijden. Als haar vader door heeft dat het menens is, gaat hij overstag en laat hij haar kennismaken met een oude Albanese traditie: de Albanese gezworen maagden.

Gezworen maagden
Gezworen maagden zijn vrouwen die besluiten om als man door het leven te gaan: ze leggen een belofte af dat ze nooit door een man aangeraakt zullen worden, hun haar kort zullen knippen en voortaan mannenkleren te dragen. Dit is het moment dat Hana besluit om voortaan als Mark door het leven te gaan. Maar ook dit levert controverse op: Mark houdt erg van zingen, maar zingen is iets wat alleen vrouwen doen. Ondanks dat vrouw-naar-man-transities in Albanië dus al eeuwenlang voorkomen, betekent het dus niet dat je dan maar zelf kan bepalen wat je wel en niet doet. De culturele structuren blijven dus ook na de belofte in stand.

Rekverband
De hoofdvraag van de film is hoe veel vrijheid Mark nou eigenlijk wint met het ondergaan van zijn transitie. Voor de belofte kijkt Hana met afgrijzen naar de huwelijkstraditie: vrouwen worden gesluierd naar hun bruiloft gevoerd zodat ze de weg terug niet weten om te vluchten, maar na de transitie wordt duidelijk dat ook het door het leven gaan als man hem niet lekker ligt: het rekverband dat Mark gebruikt om zijn borsten af te binden, gaat in de loop van de film steeds meer en meer jeuken en irriteren. Dit is typerend voor de film: er wordt relatief weinig in gepraat, en regelmatig zijn er minutenlang shots waarbij de kijker zelf moet interpreteren wat er gaande is.

Hoe toegankelijk is het Albanese landschap?
Dit is zowel een sterkte- als een zwaktebod van de film: de regisseur koos voor een stijl waarbij de shots met name observaties zijn van karakter, waarbij niets uitgelegd wordt over de Balkancultuur rond gezworen maagden. In het eerste halfuur wekte dit bijna irritatie op: waarom is het hoofdpersonage zo langzaam en ongemakkelijk? Wat is er nou precies aan de hand? Het duurde lang voordat de puzzelstukjes en motieven op hun plaats vielen.

Zonder voorkennis over het onderwerp, is deze film niet heel makkelijk te begrijpen voor een groot publiek. Het grote pluspunt aan het verhaal is dat alle verhaallijnen uiteindelijk sterk en logisch in elkaar samenvloeien: het laatste deel van de film blijft veel symbolen bevatten zoals de rest van de film, maar deze zijn goed te plaatsen, wat het samen met de prachtige Albanese bergen tot een plezierige kijkervaring maakt.

SWORN VIRGIN volgt een vrouw op weg naar haar vrijheid, over de overweldigende Albanese bergen tot in Italië. De film ging in première op het filmfestival van Berlijn 2015 en werd genomineerd voor de Gouden Beer. Vanaf 15 oktober te zien in filmtheaters.