Naaktfoto’s en seksfilmpjes: sex negativity in Nederland

“Er is in de eerste klassen elk jaar aandacht voor de gevaren van sociale media en het delen van gevaarlijke foto’s”, sprak een directielid van de middelbare school van Onur (15), die zijn leven nam na het ontdekken dat een naaktfoto van zichzelf verspreid werd op sociale media. Wijkagenten tweetten: “Dit is waar sexting toe kan leiden!”

We zijn gewend geraakt aan deze redenering. Om als allereerste bij het bespreken van preventie van deze afschuwelijke praktijken, te beredeneren vanuit hoe het slachtoffer het had kunnen voorkomen. Ook bij de lek van Patricia Paay’s seksfilmpje zagen we dit terug – mede-BNer Gordon sprak: “Dat ik het onbegrijpelijk vind dat je je als BN’er in deze compromiterende positie laat filmen blijf ik het triest vinden dat er iemand is die dit op zijn geweten wil hebben.” Het probleem zou deels bij het slachtoffer van de lek liggen: had je je maar niet moeten laten filmen (buitenom of dit daadwerkelijk met toestemming is gebeurd), had je die foto maar niet moet maken.

Victim blaming als gendered fenomeen
Een redenering die men ook wel victim blaming noemt: eenzelfde gedachtegang bij andere soorten van seksueel geweld, het bekende rokjesargument. Victim blaming bij seksueel geweld is vaak gendered: dat wil zeggen, het raakt met name vrouwen omdat zij onbewust en ongewild geseksualiseerd worden. Alles kan opeens reden of rechtvaardiging zijn van seksualisering: een bepaalde houding, gezichtsuitdrukking, make-up, roklengte, enzovoorts.

Een studie naar vrouwelijke professionals op de werkvloer toont dit bijvoorbeeld ook aan: “The female body has a tendency to overflow”, schrijft de onderzoeker over haar bevindingen: ofwel, vrouwelijke professionals moeten hun lijven altijd disciplineren en controleren op kantoor – want ze weten nooit precies wanneer ze als seksueel worden gezien. Veel van de vrouwelijke professionals gaven aan hier constant (onbewust) mee bezig te zijn: bedreigt mijn lichamelijke staat mijn geloofwaardigheid?

Die constante seksualisering bij vrouwen is nauw verbonden met victim blaming: al snel kan het slachtoffer iets uitlokken.

Sex negativity als basis
In het geval van Onur raakt de victim blaming aan een andere basis: de geschiedenis van sex negativity in Westerse samenlevingen. Eerder schreven we hier al over de “sex wars”: aan de ene kant een beweging die seksualiteit als positief ziet en als manier tot bijvoorbeeld zelfontplooiing (sex positivity) en anderzijds een groep die seks als negatief en destructief ziet (sex negativity).

“Er is in de Westerse geschiedenis een sterke koppeling van seksualiteit aan kenmerken zoals gevaarlijk en destructief”

Gayle Rubin, een invloedrijke antropologe op het gebied van seksualiteit, beschrijft hoe Westerse culturen historisch gezien seks als negatief zien. Vanuit een christelijke traditie wordt seks als inherent zondig gezien: er is dus in de Westerse geschiedenis een sterke koppeling van seksualiteit aan kenmerken zoals gevaarlijk en destructief. Alleen in de context van het huwelijk, liefde of voor reproductie was seks acceptabel – daar buiten niet. En zelfs binnen die context werd seks niet echt gevierd: het hoorde erbij.  

Rubin schreef dit in de jaren tachtig van de vorige eeuw. Door de decennia heen is die negativiteit wellicht veranderd en verminderd: maar het is nog steeds deze basis waaruit we naaktfoto’s en seksfilmpjes veroordelen en niet als teken van een vrije seksuele moraal zien. Als seksualiteit en alle uitvloeisels daarvan niet als positief en vierenswaardig wordt gezien in een samenleving, is het uitlekken van uitingen daarvan inderdaad iets om je voor te schamen.

Seksualiteit als probleem
Het verklaart waarom politie-agenten niet communiceren: “Lek niet andermans foto’s/filmpjes!”, maar heel expliciet waarschuwen tégen sexting. Het spreekt boekdelen dat een directlielid van Onur’s middelbare school niet het lekken als probleem karakteriseert, maar de nadruk legt op “gevaarlijke foto’s en sociale media”. Het probleem wordt hierdoor bij seksualiteit zelf gelegd. Terwijl seksuele zelfontplooiing en foto’s/filmpjes van lichamen, mits met consent gemaakt, an sich niet het probleem zijn.

Natuurlijk is voorlichting over mogelijke consequenties gewenst, voor alle mogelijke betrokkenen, en speelt jonge leeftijd hierin ook een rol. Maar de schuld ligt niet bij de persoon die de foto’s of filmpjes met toestemming maakt.

Het geval van Onur is natuurlijk niet enkel te verklaren aan de hand van sex negativity, en is anders dan die van Paay door bijvoorbeeld de verschillende leeftijden. Onderzoek over zijn zaak moet nog volgen. Wel tonen de reacties op zijn afschuwelijke situatie (en die op, in mindere mate, van Paay) aan dat we liever slachtoffers shamen dan dat we de sex negative cultuur waarin dat shamen goed kan gedijen aanpakken. Op naar meer sex positivity, en minder victim blaming.

Comments

comments