Mansplain Monday #23: “Gore witte geprivilegieerde klootzak”

In de rubriek Mansplain Monday wisselen feministische mannen Lucas en Sander elkaar af en beschrijven ze wekelijks hun visie op seksistische zaken. Deze week spreekt Sander publicist Ewald Engelen aan op zijn witte en mannelijke privilege.

De woorden in de titel zijn niet de onze. “Wie ben jij, gore witte, geprivilegieerde klootzak, om ons de les te lezen over onze feministische geschiedenis? Daar heb je niets mee te maken, en blijf met je gore poten van Hillary Clinton af!”

Zo vat Ewald Engelen zelf de kritiek op zijn positie als man samen. De hoogleraar schrijft namelijk een essay waarin hij het falen van feminisme uitlegt aan feministen, en dat heeft hem wat kritiek opgeleverd. “Engelen laat zien hoe vrouwen elkaar onder het mom van feminisme tot vrouw maken,” schrijft de uitgever van De Mythe van de Gemaakte Vrouw.

Nu lijkt het mij nogal onwaarschijnlijk dat mensen de kritiek in de woorden “gore klootzak” hebben gesteld, maar het lijkt mij niet onwaarschijnlijk dat Engelen het zo heeft gehoord — tegen kritiek op privilege kunnen is nou niet bepaald het kenmerk van geprivilegieerde mensen. De white fragility van Robin DiAngelo is vaak ook male fragility.

Engelen lijkt de kritiek op zijn positie als witte man dan ook als een poging tot spreekverbod (“mag niet”) te zien. Zie ook: Lionel Shriver die beweerde dat ze het recht heeft om over alles en iedereen te schrijven, toen mensen dat recht helemaal niet betwistten, maar slechts een racistisch onderdeel van haar laatste boek bekritiseerden.

“Dat het voor witte mannen verboden zou zijn om over feminisme te spreken is onzin”

Spreekverbod van witte mannen
Dat kritiek op de positie van Engelen als witte man geen verbod tot spreken is, blijkt nogal duidelijk uit het feit dat hij een contract heeft om een essay te schrijven, in tegenstelling tot veel vrouwelijke feministen die kritiek op hem leveren. Dat het voor witte mannen verboden zou zijn om over feminisme te spreken is ook onzin: ik en Lucas, uw wekelijke mansplainers, zijn ook witte mannen. Ook krijgt Engelen bijvoorbeeld platform om zijn opinie over het feminisme te verspreiden in de NRC.

Waarom wordt dan toch ‘s mans positie bekritiseerd? Onder andere omdat het uitmaakt voor hoe iemand ontvangen wordt, en waar zijn kennis vandaan komt. Engelen heeft niet de lived experience van vrouwen, wat zijn visie op feminisme kan beperken, en is ook niet echt een langdurig onderdeel van de feministische beweging geweest. Bovendien lijkt me ervaring in vrouwzijn wel handig, als je gaat schrijven over hoe vrouwen elkaar ‘tot vrouw maken’.

Het helpt niet dat hij zichzelf lijkt te positioneren als de redder van het feminisme, terwijl de kritieken die hij levert toch vrij mainstream zijn. Want, laten we wel wezen, zo heel moeilijk is het niet om feministische kritieken op Hillary Clinton, of de vermarkting van feminisme, of de oppervlakkigheid van sommige initiatieven, of de neoliberale kern van sommige vormen van modern feminisme te vinden. Allemaal geschreven door vrouwen. Er hoeft geen Ewald aan te pas te komen, en dat het gebeurt in een serie die “Nieuw Licht” heet is al helemaal ironisch.

Check your privilige – ook binnen het feminisme
Dat die kritiek al bestaat betekent natuurlijk niet dat hij hem niet ook mag leveren, maar wel dat hij zich bewust moet zijn van zijn positie binnen de beweging, en binnen de samenleving. Als witte man krijg je veel sneller koekjes, plaatsen, geld, credits, en een luisterend oor, en als je dat allemaal kritiekloos aanneemt, reproduceer je de machtsverhoudingen van de maatschappij, binnen het feminisme.

Het is bijvoorbeeld geen toeval dat Rutger Bregman van De Correspondent mij vroeg om suggesties om zich van zijn “blinde vlekken” bewust te worden, toen hij op Twitter veel kritiek kreeg om een denigrerend verwoorde suggestie dat een inspirerend links verhaal niet op feminisme en antiracisme moest worden gebouwd. De vele andere critici — voornamelijk vrouwen van kleur — die min of meer hetzelfde zeiden, vond hij blijkbaar niet interessant genoeg. Mij, als willekeurige witte man op Twitter, dus wel.

Witte mannen zijn een institutie
Het is een perfect voorbeeld van wat Sarah Ahmed bedoelt als zij schrijft dat “witte mannen” een institutie is. Het gaat niet om de individuele personen, maar om hoe het instituut witte mannen constant de voorgrond neemt, zichzelf centreert, en zichzelf reproduceert. Het is niet dat Engelen als individu een witte man is, maar dat hij ook een maatschappelijke groep representeert die constant aandacht en macht krijgt.

“Het instituut witte mannen neemt constant de voorgrond, centreert en reproduceert zichzelf”

Waarom schrijft Engelen kritieken over feminisme die net zo goed door anderen kunnen worden geschreven? Waarom zegt hij niet, “Bedankt, laten we het woord aan iemand anders laten”, zoals bijvoorbeeld Simone van Saarloos meermaals heeft gedaan voor vrouwen van kleur?

En als je dan het woord neemt, waarom centreer je dan niet constant het werk van andere mensen, die dezelfde kritiek al jaren in de mond nemen? De enige feminist die hij bij naam lijkt te noemen in zijn media-optredens tot nu toe, is Simone de Beauvoir — die inderdaad heel belangrijk was en is, maar dat is nogal een beperkte visie op feminisme.

Als je niet duidelijk maakt waar je kennis vandaan komt en wie je is voorgegaan, dan lijkt het vaak alsof je zelf alles maar hebt verzonnen — de mythe van de objectieve, allesoverziende witte man houdt zichzelf zo in stand.

Het is onzin: alles wat ik weet heb ik geleerd en is gebaseerd op werk van anderen — mijn kennis komt niet uit het luchtledige aanwaaien, en hetzelfde geldt voor iedereen die publiceert. In mijn geval komt heel veel van die kennis van vrouwen van kleur (zie hieronder), die amper aandacht en ruimte krijgen in de Nederlandse pers.

Waar blijft aandacht voor de wegbereiders?
Gloria Wekker krijgt nu eindelijk en zeer verdiend aandacht, maar Philomena Essed is decennialang doodgezwegen, en hele generaties aan activistisch werk verdwijnt in slecht toegankelijke archieven omdat het voor de mainstream zo op de achtergrond blijft. Daarom is het het werk van Jessy de Abreu, Mitchell Esajas en Maurice San A Yong om Black Archives op te zetten in Amsterdam belangrijk, een initiatief dat doet denken aan het feministisch kenniscentrum Atria.

Ondertussen krijgen willekeurige witte mannen zonder kennis van zaken iedere week de ruimte om in de nationale kranten column na column met eentonige onzin te schrijven. En als er dan een keer een beetje een radicale, verdiepende stem het woord krijgt, is het zelden een lokale. Want als het een Amerikaanse stem is, dan kunnen we nog doen alsof het niet echt op Nederland van toepassing is. Zo huurde De Correspondent de uitstekende Sarah Kendzior in om de opkomst van rechts in Amerika te bespreken — maar vergelijkbare Nederlandse stemmen die op eenzelfde manier over ons eigen land schrijven, niet zelden vrouwen van kleur, krijgen geen ruimte.

Zie bijvoorbeeld Flavia Dzodan. Zij woont al twintig jaar in Nederland, schrijft al jaren met veel inzicht over feminisme en etnisch nationalisme in Europa, wordt internationaal geciteerd door bijvoorbeeld The Atlantic en Vox.com, maar is in Nederland onzichtbaar.

De Volkskrant vroeg dit weekend zelfs aan de Amerikaanse Siyanda Mohutsima om modern wit nationalisme uit te leggen, terwijl zij zelf zegt op dit onderwerp door Dzodan geïnspireerd te zijn. Waarom Mohutsima en Kendzior wel, maar Dzodan en Essed niet?

Feminisme zelf is ook een machtsstructuur
Daarom wordt Ewald Engelen bekritiseerd. Omdat de patriarchale en racistische structuren van de samenleving ook binnen het feminisme kunnen worden gereproduceerd. Ook daar centreren witte mannen zoals ik zichzelf. Ook daar worden vrouwen van kleur gemarginaliseerd. Van die machtsstructuren moeten wij ons altijd bewust zijn, we moeten ze benoemen en we moeten er tegen vechten.

Dus Ewald, en iedere andere witte man die over feminisme schrijft, probeer het niet over jezelf te laten gaan. Probeer anderen centraal te stellen. Geef de credits aan voorgangers, aan anderen die hetzelfde werk doen, aan iedereen die niet al ónze privileges heeft.

Spreek andere witte mannen aan die dit vergeten, en dezelfde machtsstructuren en gewoonten waar feminisme tegen ageert, juist binnen feminisme dreigen te herhalen. Nieuw licht is het namelijk niet.

Comments

comments