Mansplain Monday #16: Alleen Maar Witte Mannen

In de rubriek Mansplain Monday wisselen feministische mannen Lucas en Sander elkaar af en beschrijven ze wekelijks hun visie op seksistische zaken. Deze week: Sander over het gebrek aan (aandacht voor) diversiteit in de Nederlandse tv- en filmwereld.

Stacy Smith, Marc Chouani en Katherine Pieper doen ieder jaar onderzoek naar de diversiteit in Hollywood en hun laatste rapport is net uitgekomen. Conclusie: het is bagger. Er waren twee keer zo veel mannelijke als vrouwelijke gesproken rollen, slechts één op de drie films had een vrouwelijke (co-)hoofdpersoon, er waren slechts 19 LHBT rollen op een totaal van 4,370 personages, en een geweldig totaal van 14 films hadden een niet-witte (co-)hoofdpersoon. 4 van de 107 regisseurs waren zwart, zes hadden een Aziatische etniciteit, en 7.5% was vrouw.

Nederland blijft cijferloos
Ik zou deze cijfers graag met Nederland willen vergelijken, maar dat kan niet. Zoals zo vaak in dit land houden we de cijfers simpelweg niet bij. Als we dat deden, zouden we misschien geconfronteerd worden met structurele ongelijkheid. En dan zouden we heel misschien er iets aan moeten gaan doen. Misschien dan, he.

Sporadisch komen er wat cijfers naar buiten, maar structureel onderzoek ontbreekt. De NPO heeft toegezegd meer aan diversiteit te willen doen, en beweerde dat vorig jaar slechts 35,4% van de mensen die in beeld kwam, vrouw was. Over etnische of raciale diversiteit gaf de NPO geen cijfers, en de toezegging bleef karakteristiek vaag: “We gaan niks verplichten, maar onze wens is ook niet meer vrijblijvend,” zei NPO-bestuurder Shula Rijxman. Niet verplicht, want je zou maar targets zetten — dan zou je ooit nog eens verantwoording af moeten leggen.

Alleen Maar Witte Mannen
Het gevolg van een gebrek aan diversiteit is dat bepaalde groepen simpelweg geen of moeilijker een baan krijgen. Het zorgt ook voor een beperkt perspectief. De meeste cismannen zien seksisme anders dan de meeste vrouwen. De meeste witte mensen zien racisme anders dan de meeste niet-witte mensen. De levenservaring van verschillende groepen is simpelweg niet identiek, en we zien maar een heel beperkt deel van die levenservaring in onze films en op televisie.

Zoals Quinsy Gario zei, “Waar New Kids gemaakt is door jongens die de Brabantse setting waar het verhaal zich afspeelt door en door kennen, is Alleen Maar Nette Mensen echter gemaakt door mensen die vrij weinig van de Bijlmer afweten.”

“We zien maar een heel beperkt deel van andere levenservaringen in onze films en op televisie”

Dat beperkte perspectief wordt in Nederland actief aangewakkerd, onder andere door gendermarketing, waar Justine eerder over schreef. RTL 7 zendt sportprogramma’s en actiefilms uit, en noemt zich ook de zender voor mannen, maar van dat groepje stoffige witte voetballeuteraars op maandagovend krijg ik toch vooral de kriebels. RTL 8 is dan zogenaamd voor vrouwen, ook al wil ik best The Bachelorette kijken.

Maar ja, als je een hele generatie leert dat The A-Team voor mannen is en Goede Tijden, Slechte Tijden voor vrouwen, dan krijg je deze gegenderde onzin. Dan krijg je een Arjen Lubach die in een hele avond Zomergasten maar één vrouw aan het woord laat: Natalie Portman, maar wel twee keer dan. Of Mark Rutte, die “pleur op” zei tegen de enige persoon van kleur die hij in een avond Zomergasten liet zien.

Die ongelijkheid is onder andere het gevolg van een leven lang witte mannen op televisie zien, een gegeven dat zelf ook het gevolg van ongelijkheid is. Het beperkt Nederlanders als Paul de Leeuw, die toch echt 12 Years A Slave moest zien voordat hij snapte dat slavernij een gruwelijk, dehumaniserend systeem was — ook een teken van een falend geschiedenisonderwijs.

Het witte patroon zegeviert
De theorie dat perspectief ook culturele producties beïnvloedt is goed onderbouwd in feministische literatuur. Laura Mulvey benoemde in de jaren ‘70 de male gaze, een ietwat heteronormatieve term: de manier waarop mannen naar vrouwen en de wereld kijken. Een gaze die een vrouw vaak reduceert tot schoonheid en object, in plaats van actief subject in haar eigen verhaal. De female gaze, een gaze die theoretisch gezien mannen zou objectificeren, is zeldzaam in de media.

Zo is er ook de white gaze, de manier waarop witte mensen naar mensen van kleur kijken. En ook de white male gaze — vrouwen van kleur worden dubbel geraakt door de perspectieven van anderen. Daar gingen de klachten van onder andere Anousha Nzume over Alleen Maar Nette Mensen ook over: het perspectief van Robert Vuijsje reduceerde zwarte vrouwen tot seksueel object.

De white gaze kan allesoverheersend zijn, waardoor we vaak niet zien dat hij bestaat. Daarom is het bevrijdend voor Nobelprijswinnaar Toni Morrison om hem te negeren in haar boeken.

“I thought, ‘I can’t [respond to the white gaze].’ What is the world like if he’s not there? And the freedom, the open world that appears is stunning. … There was this free space opened up by refusing to respond every minute to … somebody else’s gaze. So that flavored a great deal of what I was writing. It still does.”

Die vrijheid zien we in Nederland bijna nooit. De white gaze regeert. Hoe komt het dat in het potsierlijk nationalistische Michiel de Ruyter, kolonialisme, slavernij en mensen van kleur volledig uit beeld verdwijnen? Waarom verandert een radicale leider van een Curaçaose slavenopstand in Tula: The Revolt in iemand die alleen maar wil dat slavendrijvers iets aardiger zijn? Hoe kan het dat Hoe Duur Was De Suiker naakte zwarte vrouwen behandelt alsof ze versiering zijn, en weigert te confronteren dat een volledig vrijwillige relatie tussen een slavendrijver en een tot slaaf gemaakte onmogelijk is? De laatste kan nooit ‘nee’ zeggen, maar probeer de gevolgen daarvan maar eens uit te leggen aan fantaserende witte mannen.

Wat deze films gemeen hebben: witte, mannelijke regisseurs, witte, mannelijke (mede-)scriptschrijvers, en witte financiering. Een patroon dat de gehele Nederlandse film- en tv-industrie domineert.

Er is een alternatief
Dat het ook anders kan, wordt in de Verenigde Staten met regelmaat bewezen. Er is al decennialang een industrie aan zwarte televisie en film voor een zwart publiek, dat zich minder met de white gaze bezig houdt — al is die nooit helemaal te vermijden.

Blaxsploitation, het genre dat ons Shaft! gaf, begon op die manier. Tyler Perry maakt succesvolle film na succesvolle film, die amper door witte mensen worden bekeken. Het Black Entertainment Network bestaat al sinds de jaren ‘80. Al deze pogingen hebben hun eigen problemen, maar het zijn wel producties van niet-witte mensen, niet noodzakelijk gericht op de white gaze.

De laatste jaren zien we dit perspectief ook in Hollywood en op mainstream televisie: Black-ish, Queen Sugar, Empire, Atlanta, Selma, 12 Years A Slave, Dear White People, Fresh Off The Boat, Black Jesus, The Boondocks, en zo kan ik nog wel even doorgaan met succesvolle en winstgevende films en televisieseries. Er is eindelijk wat ruimte voor een niet-wit perspectief in de mainstream Amerikaanse cultuur — al is die ruimte, net als bij het perspectief van witte vrouwen, nog lang niet proportioneel.

In Nederland is het nog behelpen als je een niet-wit perspectief wil zien, al zijn er wel wat pogingen. Vorig jaar was er Bon Bini Holland van Jandino Asporaat, al werd die nog steeds geregisseerd en mede geschreven door witte mannen. We zien het niet-(of minder-)witte Nederlandse perspectief nog het meest online, in sketches van Fresku, in keiharde satirische clips, in vlogs uit Zaandam en in podcasts. Het feit dat dat tot YouTube beperkt blijft zegt veel over de Nederlandse film- en televisiewereld.

Er is zat niet-wit talent in Nederland, talent dat zich tot een niet-wit publiek richt, en talent dat ook een publiek vindt. Maar op televisie en in de filmwereld is daar geen ruimte voor. Daar blijft het vooral beperkt tot de witte mannen die twee derde van alle schermen vullen. Zo’n beperkt perspectief op de wereld is verstikkend, maar probeer dat de witte beslissingmakers maar eens wijs te maken.

Comments

comments