Mansplain Monday #10: Onze verkrachtingscultuur

Trigger warning: deze column gaat over verkrachting en huiselijk geweld. 

In de rubriek Mansplain Monday wisselen feministische mannen Lucas en Sander elkaar af en beschrijven wekelijks hun visie op seksistische zaken. Deze week: Sander over de verkrachtingscultuur die wereldwijd heerst. 

Wij leven in een verkrachtingscultuur. Nee, niet een cultuur die het abstracte concept van verkrachting goedkeurt. Wel een cultuur die slachtoffers belastert, verkrachters verdedigt, veel vormen van verkrachting niet serieus neemt, verkrachters constant vrijuit laat gaan, en aangiftes afraadt. Een cultuur die verkrachting an sich niet goedkeurt, maar wel makkelijk maakt en vaak onbestraft laat.

Anne schreef er vorige week al over, in de context van de nu bekende Stanford rape victim letter, gepubliceerd door Buzzfeed. De brief, de geringe straf, en de reacties van vrienden en familie van de dader werden wereldwijd veroordeeld, en gaven feilloos aan hoe een verkrachtingscultuur werkt: door slachtoffers de schuld in de schoenen te schuiven, door de verantwoordelijkheid bij de verkrachter weg te halen, door een bizarre scheidslijn te creëren tussen ‘echte’ verkrachting en seks tegen je wil (een scheidslijn die overigens ook in de Nederlandse wet bestaat), door te beweren dat het slachtoffer verkeerde motieven heeft, door karaktermoord te plegen op het slachtoffer, en door ronduit te ontkennen dat het gegeven feit plaats heeft gevonden.

Shame the victim
Twee weken na de publicatie van de brief, kunnen we deze verkrachtingscultuur in Nederland aan het werk zien. Afgelopen vrijdag werd bekend dat Laura sinds maart in Qatar gevangen zit, omdat zij verkracht is.* Verkracht worden is namelijk strafbaar in Qatar, zolang het niet door je echtgenoot gebeurt. Laura’s verhaal werd onmiddellijk in twijfel getrokken: ze zou een sekswerker zijn (want dan mag je verkracht worden?), ze zou ‘meerdere versies’ van haar verhaal hebben verteld (maar
trauma heeft invloed op het imperfecte menselijke geheugen), haar verkrachter beweert dat de seks niet tegen haar wil was (want verkrachters bekennen zo vaak?), en wat verwacht ze dan als ze op vakantie gaat in Qatar?

Waarom is het zo makkelijk om alle redenen op te noemen waarom we Laura niet zouden moeten geloven? Emeritus hoogleraar Gloria Wekker (lees haar nieuwe boek!) zou dit het cultureel archief noemen, een term die ze leent van Edward Saïd: de verzameling denkbeelden die wij, als cultuur, hebben verzameld over verkrachting. De vrouw die haar ex wil beschadigen met een beschuldiging is bijvoorbeeld een veel voorkomend stereotype, net als de vrouw die de verkrachting eigenlijk wel leuk vindt.

“Het beeld van de witte nerdy verkrachter past niet binnen ons cultureel archief, al past het goed bij onze statistieken”

De enge man in het steegje
Tijdens de climax van
Revenge of the Nerds, een film die ongeveer iedere twee weken op televisie was in mijn jeugd, verkracht de hoofdpersoon een studente, die vervolgens verliefd wordt op hem omdat de verkrachting zo fijn was. De nerd had seks met een vrouw, wat een held! Hoezo moest zij daarmee instemmen? Ze vond het toch fijn? Dan is het toch goed? Er was niet eens sprake van fysiek geweld, hoe kan het dan verkrachting zijn? Verkrachters, dat zijn enge, onbekende, gekleurde mannen in donkere steegjes die mensen overvallen, niet lieve, witte nerds die ook nog eens bekend zijn met hun slachtoffer.

Als dat ons cultureel archief is, is het niet heel vreemd dat we onze helden vaak met verkrachting weg willen laten komen. Twee weken geleden pleitte Arnon Grunberg voor vergiffenis voor regisseur Roman Polanski, die in 1977 een 13-jarig meisje drogeerde en verkrachtte. Polanski ontvluchtte de Verenigde Staten en is niet gestraft voor zijn daad. Deze verkrachter, die nooit heeft bekend iets fout te hebben gedaan, heeft door bekende films te maken blijkbaar onze goedkeuring gekregen. Nog zo’n witte, nerdy, bekende, onhandige kerel, Woody Allen, heeft ooit zijn stiefdochter verkracht. Dit beeld van een verkrachter past niet binnen ons cultureel archief, al past het heel goed bij onze statistieken.

Selectief negeren
Dezelfde culturele beelden en ontkenning zien we bij huiselijk geweld: Amber Heard had foto’s, een getuige,
sms’jes, roem, geld en geen motief om te liegen, maar toch kozen velen er voor om haar verklaringen over lieve, witte, grappige Johnny Depp niet te geloven. Nice guys can commit domestic violence, too, zoals Rossalyn Warren zegt. Dat Sean Penn Madonna te lijf ging met een honkbalknuppel zijn we collectief vergeten. Sean Connery is een sekssymbool, ook al vindt hij het volledig normaal om vrouwen te slaan. Bill Murray heeft gedurende zijn huwelijk zijn vrouw mishandeld. Robin van Persie is van verkrachting beschuldigd, en Anne besprak in een vorig stuk de reacties op #zeghet ook al. Het lijstje is lang, al is Chris Brown de enige bekende man die af en toe verantwoordelijk wordt gehouden voor zijn geweld. I wonder why.

Daders straffen en vervolgen: daar hebben we alleen zin in als alle beelden in ons straatje passen. Als het slachtoffer onberispelijk is, al was dat bij Amber Heard ook niet genoeg, en we de dader geen enkele sympathieke kenmerken toe kunnen schrijven, is er sprake van wijdverbreide verontwaardiging. De denkbeelden in onze cultuur maken het veel te makkelijk om slachtoffers af te schrijven en daders vrij spel te geven. Zo lang we die denkbeelden niet veranderen, leven wij in een verkrachtingscultuur.

*Uit respect voor de wens van de familie om haar niet herkenbaar in beeld te brengen, link ik niet naar nieuwsberichten die dit zonder uitzondering wel doen.