Ik onderzocht slutshaming in mijn bachelorscriptie en dit is wat ik vond

Slet, del, snol, banga, sloerie, makkelijk zijn, goedkoop zijn. Om de boodschap te vertolken dat vrouwen in hun seksuele gedrag beheerst zouden moeten zijn hebben we veel termen. Op de middelbare school viel me dat proces al op. Meisjes onderling roddelden veel over elkaars seksuele gedrag (of zelfs alleen hun zoengedrag) in plaats van elkaars ontwikkeling op seksueel gebied aan te moedigen, en er verscheen ook op onze meisjes-wc een ‘bangalijst’.

In plaats van te riskeren dat ik geslutshamed zou worden, leerde ik mezelf onbewust aan om discreet om te gaan met wie ik wat vertelde en ging ik mee in het veroordelen van andere vrouwen. Zo loog ik tegen leeftijdsgenoten over of ik al seks had gehad, en stelde ik voor mezelf een tijdslimiet op bij verkering (drie maanden wachten!). Anders zou ik te makkelijk zijn. Mijn seksuele ontwikkeling stond daarmee vanaf het begin in het teken van oppassen, voorzichtig zijn, altijd nadenken over wat anderen zullen denken. Ik was, en ben, niet de enige daarin.

slet (de; v; meervoud: sletten) 1 (scheldwoord; informeel) ontuchtige vrouw
Van Dale, 2017

Pas nadat ik aanraking kwam met het feminisme leerde ik dat er niks mis is met seksueel genot en plezier opzoeken als vrouw, ook en juist buiten relatie- en verliefdheidscontext. Helaas leeft die opvatting nog niet overal.

Insteek en methode van mijn onderzoek
In mijn bachelorscriptie voor de opleiding sociologie aan de Universiteit van Amsterdam interviewde ik negen heteroseksuele hoogopgeleide jonge vrouwen (21-26 jaar) die onderling verschillen in etniciteit, religieuze opvatting, seksuele activiteit en studierichting. Zo sprak ik vier witte vrouwen die niet-religieus zijn, en vijf vrouwen van kleur die in verschillende mate christelijke, islamitische en boeddhistische geloofsovertuigingen aanhangen. Hun namen in dit artikel, en in mijn scriptie, zijn vanwege privacy-overwegingen pseudoniemen.

Het doel van mijn kwalitatieve scriptie was niet om te kunnen generaliseren naar de populatie en dus uitspraken te doen over de schaal waarop slutshaming voorkomt, maar om te begrijpen hoe heteroseksuele hoogopgeleide jonge vrouwen omgaan met een dubbele seksuele moraal en het ‘slet’-stigma.

Stil uit het anti-slutshaming filmpje van studente Milou Deelen (21)

Onder een dubbele seksuele moraal versta ik het idee dat er van vrouwen wordt verwacht dat zij fungeren als ‘seksuele gatekeepers‘: zij moeten zich seksueel gezien inhouden en passief zijn, met name buiten relatie- en verliefdheidscontext. Van mannen wordt echter verwacht dat zij ongeacht de context seksuele kansen nastreven. Uit deze dubbele seksuele moraal kan slutshaming voortvloeien: het proces waarbij mensen, in dit geval vrouwen, worden vernederd op basis van hun vermeende seksuele gedrag. Ik baseerde me in mijn scriptie op de stigmatisering-theorie van de socioloog Erving Goffman.

Wat betekent ‘slet’-zijn?
Alle respondenten die ik sprak zijn in aanraking gekomen met een dubbele seksuele moraal en slutshaming. De een persoonlijker dan de ander. Ik besprak met hen op basis van welke kenmerken zij ervaren dat jonge heteroseksuele vrouwen ‘sletten’ worden genoemd, en daar bleek een redelijk duidelijke rits factoren aan vast te zitten. Op volgorde van genoemd belang:

  1. Aantal bed- en zoenpartners. Met name binnen bepaalde sociale verbanden zoals studie- of studentenverenigingen, middelbare school jaarlagen, hechte etnische en religieuze gemeenschappen bleek hoeveelheid partners een grote reden voor slutshaming van hetero vrouwen te zijn. Vaak is er in deze sociale situaties sprake van vermeend aantal bed- en zoenpartners.
  2. Seksuele wachttijd. Naast hoeveelheid partners bleek ook het ‘afhouden’ van desbetreffende vrouwen van belang te zijn. Op de eerste date of bij het stappen met iemand seks hebben wordt als ‘makkelijk zijn’ ervaren.
  3. Initiatief nemen (tot fysiek contact). In lijn met het eerdergenoemde idee van een dubbele seksuele moraal werd het als grensoverschrijdend ervaren wanneer vrouwen vaker ‘achter een man aangaan’. Respondent Mulan omschreef hoe oogcontact, bepaalde signalen geven en een praatje maken als acceptabele vormen van initiatief nemen als vrouw werd gezien, maar dat meer dan dat in haar omgeving als ‘sletterig’ en wanhopig werd gezien.

Deze drie factoren werden door respondenten genoemd als het belangrijkste. Verder kwamen er nog factoren zoals uiterlijke verzorging (veel make-up, strakke en blote kleding), vreemdgaan en onvoorzichtig omgaan met anticonceptie voorbij. Aan lageropgeleide vrouwen werd eerder een lagere seksuele moraal gekoppeld dan aan hogeropgeleide vrouwen: er kwam een duidelijk klasse-aspect naar voren bij slutshaming. 

Vrouwen werden met name in hechte, homogene gemeenschappen geslutshamed omdat er in de context van hoge sociale controle veel verhalen en geruchten worden verspreid. Op basis van deze slutshaming, die vrouwen vaak ook eigen gemaakt hebben (‘geïnternaliseerd’), ervoeren veel respondenten gevoelens van schaamte en schuld omtrent hun seksualiteit.

Hoe gaan jonge vrouwen om met een dubbele seksuele moraal en het ‘slet’-stigma?
In mijn scriptie wilde ik de manieren van omgaan met een dubbele seksuele moraal en slutshaming centraal stellen, omdat al snel bleek dat alle respondenten hier ervaring mee hebben. Ik vroeg me af: hoe ontwijken of proberen deze jonge vrouwen slutshaming te doorbreken? Ik vond drie grote methodes:

  1. Sociale informatiecontrole. Respondenten gaven aan seksuele informatie vaak alleen te delen binnen een hechte, beschermde cirkel van vrienden die positief denken over en zelf ook ervaring hebben met een losse seksuele moraal. Collega’s, familieleden, romantische partners en andere kennissen werden vaak niet vertrouwd met deze informatie, vaak uit angst op veroordeling. Dit betreft een individuele strategie.
  2. Onderlinge slutshaming. Door andere vrouwen als ‘sletten’ te labelen en dus zichzelf te distantiëren van die ‘andere meiden’, pogen vrouwen hun eigen stigmatisering te ontwijken door andere vrouwen als minderwaardig af te beelden. Ook dit betreft een individuele methode.
  3. Vrijwillige onthulling. Enkele jonge vrouwen, die allen in het verleden hevig geslutshamed zijn, gaven aan er nu voor uit te komen seksueel actief te zijn (geweest) met wisselende partners. Sommigen eigenen in dat proces de term ‘slet’ toe als geuzennaam, anderen niet. Deze vrouwen gaven aan dat het voor hen werkte om trots te zijn op hun seksuele moraal; in hun directe omgeving worden zij naar hun eigen idee nu minder geslutshamed, omdat men vaak eerder mensen shamet die zich al zelf lijken te schamen. Ook besloten zij solidair te zijn met andere vrouwen en seksuele ontwikkeling in alle vormen aan te moedigen. De respondenten die aan vrijwillige onthulling doen, fungeren als seksuele boegbeelden in hun omgevingen. Dit betreft zowel een individuele als maatschappelijke methode om stigmatisering te bevechten.

Wel gaven deze respondenten aan dat deze methode alsnog buiten de eigen cirkel kan leiden tot hevige veroordeling; dit zien we bijvoorbeeld terug toen de studente Milou Deelen een anti-slutshamingfilmpje publiceerde waarin ze het studentencorps Vindicat bekritiseerde. Zij ontving naast vele steunbetuigingen ook veel haatberichten waarin zij opnieuw geslutshamed werd.

“Aan de ene kant, als je er heel erg voor staat, denk ik dat je.. geslutshamed wordt vanwege het feit dat mensen geconfronteerd worden met iets vies.. en wanneer je er juist onzeker in staat, lijk je mensen het recht te geven dat zij vinden dat jij je moet schamen.. omdat je je er zelf al voor schaamt.”
– Mulan

Ruimte voor verzet
Na het uitvoeren van mijn onderzoek was ik beduusd. Ik had vele heftige verhalen over een dubbele seksuele moraal en slutshaming gehoord; deze zijn beter na te lezen in mijn volledige scriptie die ik hieronder link. Echter werd ik ook optimistisch en trots.

“Op gegeven moment zeiden vriendinnen tegen mij: Meike, dan word je toch gewoon iemand die doet wat ze wilt? En die zich niets aantrekt van dat soort oordelen? Dan ben je toch maar gewoon een soort van boegbeeld? […] Op een gegeven moment ging ik het ook gewoon omarmen. […] Ik ben eigenlijk trots op heel veel veroveringen, die ik heb gedaan. […] Maar toen, een paar jaar geleden, was het gewoon een beetje een zwakte van me. Mijn achilleshiel, ofzo, het raakte me heel erg als mensen dat [‘je bent een slet’] zeiden.”
– Meike

Ik heb vele vrouwen gesproken die een omslag hebben meegemaakt: waar zij zich eerder schaamden na slutshaming, eigenen ze nu hun eigen seksuele genot en plezier toe. Ook zij die niet seksueel actief waren, gaven aan zich te verzetten tegen een dubbele seksuele moraal en slutshaming. Respondenten benoemden een nieuwe feministische tijdsgeest waarbij vrouwen elkaar steunen en een dubbele seksuele moraal en slutshaming minder geaccepteerd wordt. Ondanks dat het nog een schadelijk probleem betreft, ook in Nederland anno 2017, is de ruimte voor verzet die er door jonge vrouwen wordt gecreëerd hoopgevend.

Mijn gehele scriptie, ‘Makkelijk zijn’ – een kwalitatief onderzoek naar de omgang met een dubbele seksuele moraal en het ‘slet’-stigma door heteroseksuele hoogopgeleide jonge vrouwen (46 pagina’s), is hier te lezen.

Comments

comments