“Je bent niet zoals andere vrouwen” is geen compliment

“Tsja, ze is wel knap, maar zo plat. Jij hebt een veel mooier figuur”, antwoordde een ex ooit toen ik hem vertelde dat ik trots was op het modellenwerk van een goede vriendin. Het was duidelijk bedoeld als compliment. Een ongemakkelijk gevoel betrok me echter – in plaats van het waarschijnlijk beoogde gevleide gevoel. Ik voelde me niet gecomplimenteerd, maar ongewenst aangemeld in een competitie met haar. Het ‘compliment’ getuigde van weinig originaliteit maar bovenal van seksisme.

“Ik ben niet zoals andere vrouwen” is een uitspraak die wellicht in eerste instantie tamelijk onschuldig lijkt. Ik ken velen die de opmerking wel eens nonchalant ge-uit hebben. Vaak waren het vrouwen die zich niet identificeerden met zogenaamd ‘vrouwelijke’ zaken, of mannen die het als compliment aan vrouwen gaven. ‘Andere vrouwen’, wie dat ook moge zijn, worden door de uitspraak omlaag geschopt om één vrouw op een voetstuk te plaatsen. Het betreft een giftige uitspraak die genderhokjes afbakent en seksisme versterkt.

Masculiniteit > feminiteit
Als we de uitspraak opbreken komen we ten eerste aan bij het generaliserende en genderstereotyperende aspect. Door bepaalde eigenschappen te koppelen aan vrouwelijkheid wordt het genderhokje afgebakend. Daarmee creëert de uitspreker eigenlijk een Catch-22 situatie: door het beeld van bepaalde statische eigenschappen van vrouwen verder te verspreiden, wordt het hokje kleiner, en past de ik-ben-niet-zoals-de-anderen-persoon inderdaad nog minder. Terwijl vrouwelijkheid compleet per (trans)vrouw zelf in te vullen valt, en het geen vast manuscript betreft.

Bovendien is het geen wonder dat we mannen niet vaak horen zeggen dat zij ‘niet zoals als andere mannen zijn’. We hechten namelijk maatschappelijk gezien veel meer waarde, lees prestige, aan mannelijkheid. Zelfvertrouwen, macht, leiderschap, dominantie. Bepaald geen eigenschappen waar je ver af van wilt staan, tenzij het een uiterlijke beschrijving van een vrouw betreft.

Vrouwelijkheid wordt vaak ten onrechte gekoppeld aan gevoeligheid, zwakte, kwetsbaarheid. Naast dat het wat achterhaald en traditioneel is om zaken te koppelen aan geslachten, zijn het ook vaak dingen die als negatief worden gezien. Door te benoemen dat je niet bent zoals andere vrouwen (ofwel: het genderstereotypebeeld dat je van vrouwen schetst) werk je die ongelijke waardering in de hand.

“Vrouwelijkheid valt per vrouw compleet anders in te vullen, het is geen manuscript”

Is toch een compliment?
Het is ook genormaliseerd om als vrouw, bijvoorbeeld van mannen, complimenten aan te nemen die ons vervreemden van onze geslachtsgenoten. “Jij bent niet zoals alle anderen” lijkt misschien een compliment, maar is een verkapte manier om de toehoorder groter te maken door anderen op seksistische wijze te kleineren.

4aee6fca872461ff5208441ed50148bb

Geplaatst op Pinterest met het treffende onderschrift: “I always thought it was a compliment for a man to say I’m not like other girls”

Vrouwen zijn geconditioneerd om dit soort complimenten aan te nemen en te waarderen, omdat de uitspraak stoelt op factoren waarop wij hoofdzakelijk (negatief) beoordeeld worden. Uiterlijk, bijvoorbeeld. Toen die ex mij ongevraagd vergeleek met een goede vriendin verwachtte hij een staande ovatie.

Bij de mededeling dat je relatief weinig sekspartners hebt kan je als vrouw ook rekenen op schouderklopjes. Dan ben je niet ‘zo’n slet’, ‘zo’n goedkope troela’, zoals ‘die anderen’. Of bijvoorbeeld als je weinig make-up draagt, of juist net genoeg, of een technische studie doet of beroep uitoefent. Enzovoorts. Wat die ‘echte vrouw’ precies is, en hoe je haar vooral níét bent, is voor alsnog niet duidelijk. Het is een vaag concept waar je het liefst zo ver vandaan wilt blijven.

Kortom: ons worden bepaalde kant-en-klare beelden voorgeschoteld van hoe we zóúden moeten zijn. Als we daaraan niet conformeren, dan kunnen we altijd onszelf nog distantiëren van ons eigen geslacht. Een logisch reflex.

Win het respect van de meerderheid
Het is vrouwen moeilijk kwalijk te nemen, dat we het als compliment ervaren of het zelf uiten. Evelyn Brooks Higginbotham bedacht in 1993 de passende term ‘respectability politics’: wanneer minderheidsgroeperingen meegaan met bepaalde denkbeelden en uitingen van de meerderheid, om zo hun respect te winnen. Met name binnen de antiracismebeweging is dit een bekende term, maar hij valt ook toe te passen op bijvoorbeeld seksisme.

Door de negatieve associatie met vrouwelijkheid als vrouw zelf te verspreiden en aan te nemen als loftuiting, gaan vrouwen mee in een dominant discourse. Hiermee vergaren ze meer lof dan wanneer zij constant dit soort uitingen van ongelijkheid tegen zouden gaan. Zo lijkt “Ik ben niet zoals andere vrouwen” een stoere uitspraak of fijn compliment, maar versterkt het in werkelijkheid genderstereotypes. Het levert wellicht respect op – omdat het een ongelijkheid versterkt – maar is in de essentie een schadelijke uitspraak.

Uiteraard is elke vrouw inderdaad anders dan andere vrouwen – maar deze uitspraak is niet bedoeld om de unieke eigenschappen van één persoon uit te lichten, maar eerder om één heel geslacht neer te halen. De groep ‘vrouw’ verschilt gelukkig. Laten we dat als een groot goed benaderen.

Comments

comments