Het boerkiniverbod: selectieve vrijheid voor moslima’s

Keer op keer worden we met de neus op de feiten gedrukt: voor witte ‘Westerse’ vrouwen geldt er een heel andere definitie van vrijheid dan voor moslima’s. Vrijheid zien we doorgaans als de mogelijkheid van de actor om zelf te beslissen, maar wanneer het aankomt op bijvoorbeeld kledingkeuze, is vrijheid het openlijk tonen van je lichaam. Volgens witte Westerse mensen, en specifiek mannen, dan.

De discussie over hoofddoekjes, burka’s en burkini’s is sinds de opkomst van populisme en trendy islamofobie al actief geweest. De lichamen van moslima’s worden toegeëigend in de ‘discussie over de islam’. Zij worden gebruikt als rechtvaardiging voor islamofobie. Maar nu is er zelfs in Frankrijk een wettelijk verbod op de boerkini op het strand.

Bloot = Westerse vrijheid
Korte rokjes, blote schouders, zichtbare benen. Dát is de zogenaamde Westerse vrijheid – niet om met diezelfde keuzemogelijkheid de beslissing te nemen om je te bedekken. De pure ironie is bijna lachwekkend – witte mannen die moslima’s keuzes verbieden in de naam van die zogenaamde vrijheid, om ze te beschermen tegen de onderdrukking van mannen met een ‘moslimachtig’ uiterlijk, zoals de hoofdredacteur van de Volkskrant het bij etnische profilering beschreef.

Vrijheid is blijkbaar niet meer dan een leeg omhulsel voor moslima’s in Europese landen. Het is een manier waarop witte Westerse mannen en vrouwen hun islamofobie rechtvaardigen. Het toont het pijnlijke privilege van witte vrouwen aan: wat je ook draagt, je bent het toonbeeld van die prachtige Westerse waarden. Onze manier van leven! Niemand weet wat die manier van leven precies is eigenlijk, maar dat het witte mensen betreft is duidelijk. Want een witte vrouw die in volledige wetsuit het strand op gaat om een potje te surfen, ook al bedekt zij net zoveel als een moslima in burkini, is gediskwalificeerd van alle kritiek.

De burkini en emancipatie
Dat het überhaupt zou wijzen op fundamentalisme, islamitisch extremisme, is al helemaal in twijfel te trekken. Zo leggen moslima’s zelf uit (altijd een aanrader: om te luisteren naar de personen die het betreft!) dat extremistische moslims waarschijnlijk überhaupt niet op het strand zouden komen. De boerkini betreft een tussenvorm tussen in bikini op het strand komen, en dat helemaal niet doen. Daarmee werkt het juist emancipatie in de hand. Maar deze vorm van vrijheid – bepalen wat je draagt – is moslima’s niet gegund. Zij zijn direct mogelijke terroristen.

Natuurlijk kunnen we niet alles wijten aan keuzevrijheid. Ook witte ‘Westerse’ vrouwen maken keuzes waarbij ze er van overtuigd zijn dat ze hiermee hun autonomie aantonen, terwijl ze waarschijnlijk gesocialiseerd zijn om zo te handelen. Die loskoppeling is bijna onmogelijk.

Spanning tussen keuzevrijheid en onderdrukking
Make-up dragen, je lichaam scheren, blote kleding aantrekken, plastische chirurgie ondergaan, hakken dragen, selfies plaatsen op sociale media, nudes doorsturen. Is daar een bepaalde agency – keuzevrijheid – bij betrokken? Natuurlijk. Zijn deze keuzes compleet te isoleren van maatschappelijke druk, met name de druk om te voldoen aan een bepaald schoonheidsideaal? Nee. Net zoals je lichaam verhullen in de naam van godsdienst ook kan wijzen op een combinatie van eigen wil en sociale druk.

Maar dat betekent niet dat we de (wellicht beïnvloedde) keuzes van moslima’s gelijk selectief in het hokje ‘onderdrukking’ kunnen proppen. Die grens ligt niet zo simpel. En áls we die grens dan eens kritisch gaan onderzoeken, betrek witte vrouwen en hun socialisatie er dan óók bij.

Patriarchale cultuur in religie kun je net zo aanpakken als daarbuiten: zorgen dat vrouwen een stem in het debat krijgen en invloed kunnen uitoefenen op de institutionele regels van de islam. Bestrijd je patriarchale cultuur door middel van een wettelijk verbod op een kledingkeuze – uit naam van zogenaamde vrijheid? Nee, je juicht enkel het labelen van onschuldige mensen als ‘terroristen’ en het beheersen van vrouwen (door mannen) nog meer aan.

Vrijheid blijkt niet voor alle mensen – lees: vrouwen – te gelden. Revolutionair voorstel: gun witte ‘Westerse’ vrouwen en moslima’s précies dezelfde definitie van vrijheid. De discussie over onderdrukking is daarbij welkom, alleen niet wanneer deze bepaalde vrouwen uitsluit. Wees intersectioneel – de goede kant op.

Comments

comments