Game of Thrones: een feministische verrassing

Manju Reijmer (26) studeerde journalistiek en werkt als freelance researcher naar televisiedrama en film, met een specialisatie in representatie van vrouwen en minderheden. Vandaag schrijft hij een gastblog over waarom Game of Thrones inherent feministisch is.

Wie de finale van seizoen zes niet gezien heeft is bij deze gewaarschuwd: spoilers komen er aan.

Het zesde seizoen van Game of Thrones is wellicht het meest spectaculaire dat de serie, of televisie in het algemeen, ooit heeft laten zien. Maar steeds meer kijkers merken ook iets anders op; wat zijn de vrouwen in de serie opeens succesvol! Inderdaad, het zesde seizoen eindigt met voor het eerste een vrouw op de gewilde Iron Throne, een bondgenootschap van maar liefst vier vrouwen om diezelfde troon in te nemen en de twee jongste dames die hun langverwachte wraak op de mannen die hun leven verpestte gaan nemen. Kan het zijn dat Game of Thrones, de serie met zwaarden, machomannen en heel veel tieten misschien… feministisch is?

“Kan ik Heer van een land worden?”, vraagt de kleine tomgirl Arya aan haar traditionele vader Ned, in de vierde aflevering van het eerste seizoen. Ned lacht: “Jij zal een nobele heer trouwen, zijn kasteel onderhouden en jouw zonen zullen ridders, prinsen en heren worden.” Arya kijkt sip en zegt: “Nee. Zo ben ik niet.” Ze staat op en loopt weg. De scène is vrij onopvallend in de grote saga van vuur en ijs, maar dat de rebelse Arya haar maatschappelijke rol niet accepteert is een grote onthulling voor de kijker: dit is geen fantasy met alleen heldhaftige ridders en bevallige prinsesjes. Game of Thrones verkondigt niet alleen een Middeleeuws perspectief maar ook een genderperspectief. Schrijver George R. R. Martin legt het hier zelf uit.

Geschiedenis en fictie: het mannelijke oog
Martin is inmiddels berucht ofwel beroemd voor zijn oog voor detail en realiteit. Wie praat over Game of Thrones heeft het over “die tijd” ondanks dat het een geheel fictieve wereld is. De man benadert het fantasygenre niet alleen met magie, zombies en draken maar ook als middel om de logistiek van een Middeleeuwse maatschappij aan te duiden. Geloof, macht en geweld zijn kernthema’s, maar dat zijn ze in vrijwel elk ander fantasy boek. Wat hem onderscheidt van andere schrijvers is dat Martin onderkent dat geschiedenis en fictie één ander ding gemeen hebben: ze zijn geschreven vanuit het oogpunt van mannen.Lord of the Rings introduceerde het concept van “ik ben geen man” als kreet voor een heldin, maar verder waren Éowyn en Arwen alleen in hun geslacht. Martin beseft zich niet alleen dat de helft van de bevolking altijd al vrouw was, maar dat die ook onderdrukt werd

Martin’s realistische benadering van een patriarchale samenleving is zo gedetailleerd, en dus geloofwaardig, dat zijn aandacht voor vrouwelijke personages als diverse en uiteenlopende karakters niet eens opvalt. Martin keek naar geschiedenis en zag evenveel potentie in Elizabeth I als in Henry VIII. Hij zag niet alleen de honderden koningen die vereeuwigd zijn in legendes, maar zag ook hoofdrollen in hun moeders, dochters, vrouwen, zussen, minnaressen. De pilot betrof al zinnen als “Ik wil zijn koningin niet zijn” en “Ik zal ooit koningin worden. Alsjeblieft, het is het enige wat ik ooit wilde”. Deze bevallige tienermeisjes zouden in de handen van andere schrijvers slechts bijrollen zijn, plotmechanismes voor de mannelijke helden. Hier zijn het de helden zelf.

“Wat hem onderscheidt van andere schrijvers is dat Martin onderkent dat geschiedenis en fictie één ding gemeen hebben: ze zijn geschreven vanuit het oogpunt van mannen”

Zorgwekkender: de vele verhalen van seksisme die Martin vertelt, zijn zo normaal in perceptie voor de kijker dat pas na twintig jaar sinds de eerste publicatie en zestig uur aan televisie het seksisme en de aangesloten emancipatie opvalt. Want laten we één ding duidelijk maken: vrouwelijke heldinnen die seksisme doorstaan zijn niet gewoon in fantasy. Ze zijn niet gewoon in Hollywood of zelfs de rest van de wereld. Vrouwen mogen ook zelden de heldin zijn zoals in Game of Thrones.

Seksisme als genormaliseerde rode draad
De serie, geschreven door de heren David Benioff en D.B. Weiss zet dubbel in op het concept van (vrouwelijke) emancipatie. Het ontleedt Martin’s complexe meesterwerk en stelt: “We gaan niet alleen het zwaarden- en sandalengenre doen. We gaan laten zien hoe seksistisch het is.” Nu de serie verder is dan de boeken hebben de makers meer creatieve vrijheid om dat seksisme een podium te geven. Grote verhaallijnen, zoals het bekritiseerde “Sansa in Winterfell” of “De dames in Dorne”, zijn vrijwel geheel gewijzigd uit de boeken om de misogynie van de wereld én het feminisme in de serie aan te dikken.

Maar ook in eerdere seizoenen zijn kleine wegwerp-plots als die van Arya en Ned niet zeldzaam. Neem een willekeurige scène in de zes seizoenen en het onderwerp is waarschijnlijk: gender. Specifieker: de nadruk van gender en de betrekkelijke rol van het personage in de maatschappij. Zelden durven series of films zo vaak en inhoudelijk in te gaan op genderrollen van personages. Vanaf de allereerste aflevering navigeren alle personages in Game of Thrones zich doelgericht aan de hand van hun gender door een patriarchale maatschappij en leren zij óf die rollen en stereotypes te omarmen óf te doorbreken.

Het meest treffende voorbeeld is de rol van Ned Stark. Als nobele ridder speelt hij aan het begin de aangewezen hoofdrol. Het is dan ook een ongekende schok als hij het loodje legt voor het einde van het eerste boek en seizoen. De conclusie was meteen: Ned was goed en eerbaar en daarmee overleef je het niet in deze corrupte wereld. Dat klopt. Wie echter naar gender kijkt merkt nog iets anders op: Ned’s zwakte was niet zijn eerbaarheid, die verruilde hij namelijk op het laatste moment voor iets wat hij nóg belangrijker achtte: zijn dochters.

“Zelden durven series of films zo vaak en inhoudelijk in te gaan op genderrollen van personages”

Ned Stark was niet alleen de enige eerbare man in Westeros, hij was tevens de enige traditionele heer die vrouwen waardeerde en hen wilde beschermen, zelfs ten koste van zijn eigen eer. In de zesde seizoensfinale blijkt dit nogmaals: Ned verruilde zijn eer al eens om de buitenechtelijke zoon van zijn zus, van wie hij hield zoals weinig mannen in Westeros van hun zus houden, te beschermen. Het is niet voor niets dat Ned wordt onthoofd door de grootste misogynist in de wereld: Joffrey, gesteund door het even seksistische volk.

In de première van seizoen twee legt Joffrey het nog eens haarfijn uit. Over de Starks zegt hij: “Ze zijn zwak, ze hechten te veel waarde aan hun vrouwen.” Een zin die zo genormaliseerd is voor de kijker dat het niet opvalt, terwijl het een vernuftige manier van de makers is om te beargumenteren; wie vrouwen met gelijkheid benaderd in een inherent ongelijke wereld, wordt er genadeloos door gestraft.

The women of Game of Thrones
Elk verhaallijn is doordrenkt met een gendernarratief. Als tegenkracht voor Ned’s afstraffing creëerde Martin het personage van een vrouw, letterlijk buiten de maatschappij (op een ander continent), die niet alleen vrouwen positiever benadert maar de hele ongelijke wereld verovert om het eens een goed feministisch lesje te geven.

Daenerys wordt in het begin uitgehuwelijkt door haar broer Viserys en vervolgens verkracht. Doordat Daenerys begint in de meest zwakke positie leert ze langzamerhand de ongelijkheid van de wereld te zien. Kijkers vragen wel eens woedend waarom het zes seizoenen duurde voor Daenerys naar Westeros gaat. Het is deels zodat ze als koningin leert te heersen maar ook zodat de kijker het verhaal krijgt te zien van een vrouw die haar vrouwelijkheid leert te omarmen in een wereld die het ziet als zwaktebod.

In seizoen twee, omringt door alleen mannelijke ridders als raadgevers, leert Daenerys in Qarth dat de beloftes van mannen als lege kluizen zijn. In seizoen drie begint ze onderscheidt te maken: tegen haar nieuwe vertrouweling, Missandei, zegt ze: “Ja, alle mannen moeten sterven. Maar wij zijn geen mannen.” Tegen de tijd dat ze eind seizoen zes triomfantelijk op het dek van een schip staat en met een grote vloot en drie draken naar Westeros reist, is ze alleen nog omringt door raadgevers die in deze wereld niet gezien worden als man: Tyrion, de halfman, Varys, de eunuch en Missandei. Dat is geen toeval.

Gender a coincidence? I think not
Ook Sansa, het personage dat zo door en door beïnvloedt is door patriarchale ideeën, zij die als een brave Disneyprinses jaren van uithuwelijking, foute liefdes en misselijke mannen doorstaat om haar eigen kracht te vinden is geen toeval. Catelyn die als sterke vrouw leeft en letterlijk sterft voor haar moederrol is geen toeval. Cersei die als machtige vrouw juist haar moederrol kwijtraakt en vervolgens doordraait is geen toeval. Personages als Brienne die hun toegewezen rollen verwerpen, is geen toeval. Vrouwen met rollen als Ygritte en Shae die kiezen voor liefde in deze genadeloze wereld en vervolgens sterven, is geen toeval. Varys, die vrouwen steunt,  recht tegenover Littlefinger, die vrouwen gebruikt, is geen toeval. Théon en de Unsullied die hun “mannelijkheid” verliezen in de ogen van de wereld en vervolgens de dichtstbijzijnde sterke vrouw volgen is geen toeval.

Hoe al deze personages hun afwijzing door de patriarchale maatschappij omarmen en zich inzetten om deze te verwerpen is geen toeval. De weg naar gelijkheid doet er toe in deze fantasierijke wereld. Game of Thrones is altijd al feministisch geweest.

Nu, er is zeker weten misogynie en onbedoeld seksisme in de televisieserie, voornamelijk met betrekking tot de objectificatie van vrouwelijk naakt. Dat is een probleem. Afbeeldingen van verkrachting, zoals die ene die geheel onbedoeld was, zijn een probleem. Die problemen zijn echter visueel, vertroebeld door onze eigen seksistische filmwereld. In het plot, gecreëerd door Martin en versimpeld door Benioff en Weiss, bestaat de misogynie, het seksisme en de patriarchale wereld doelgericht. Zo heeft Game of Thrones nog nooit een vrouwelijke regisseur gehad, en zal die ook in seizoen zeven niet hebben.

Game of Thrones is inherent feministisch. De kleine Arya had het al door voor de rest van de personages of de kijkers: wie wil overleven in deze wereld moet het patriarchaat verwerpen. Er zijn zeker andere factoren in het spel der tronen, maar gender staat pontificaal vooraan.

Nu, na jaren van zorgvuldige opbouw zijn we eindelijk bij het seizoen aangekomen waar die inzet zich uitbetaalt. Als je denkt dat toekomstige seizoenen niet feministisch zullen zijn, of dat voorgaande seizoenen niet feministisch waren… tja, laten we een zin uit de serie zelf nemen en zeggen: dan heb je niet opgelet.

Comments

comments