Feministische boekentips: twee biografieën voor de zomer

Funs Elbersen is student Politicologie en Rechtsgeleerdheid. Daarnaast schrijft hij columns, is hij actief in de studentenpolitiek en bij DWARS, de jongerenorganisatie van GroenLinks. Vandaag geeft hij ons twee feministische boekentips mee: biografieën van belangrijke dames uit de vorige eeuw.

‘Haya van Someren-Downer – Liberaal Activiste’ door Alies PegtelHaya van Someren

Haya van Someren-Downer, alom bekend als Haya, was misschien wel de belangrijkste vrouw binnen de VVD van de vorige eeuw. Samen met Hans Wiegel en Harm van Riel (over wie onlangs ook een mooie biografie verscheen) deelde zij enkele tientallen jaren de lakens uit bij de liberalen. Ze werd geboren in Amsterdam en groeide op als enige dochter in een NSB-gezin. Terwijl haar broers als enthousiaste nazi’s door het leven gingen, probeerde Haya een normale jeugd te hebben en stortte zij zich op haar schoolwerk en het toneel. Toch zou het NSB-verleden van haar familie altijd aan Haya blijven kleven. Naar verluid is het de reden dat ze ondanks haar ongekende politieke talent nooit een ministerspost heeft kunnen bekleden.

Na een niet afgemaakte studie ging ze aan de slag als journalist bij de Telegraaf. Ze was aangesteld om de speciale vrouwenpagina vol te schrijven. Hoewel Van Someren altijd moeite heeft gehad met predicaat feminist konden haar stukken moeilijk anders dan feministisch worden genoemd. Ze riep haar lezeressen op deel te nemen aan het maatschappelijk leven en achter het aanrecht vandaan te komen. Dan moest de man des huizes maar een avondje zijn eigen koffie inschenken. Een voor Van Someren zo kenmerkende provocerende maar goudeerlijke oproep in de traditionele jaren 50 van de vorige eeuw.

Later werd Haya een van de eerste vrouwelijke leden van de Tweede Kamer en kreeg ze onder andere de portefeuilles onderwijs en media. Ze ontpopte zich tot een waar mediafenomeen en was niet van de televisie weg te branden. Hierdoor werd ze een symbool van een werkende vrouw, die meedraaide op het allerhoogste politieke niveau. Dat bleef ze doen. Na haar Kamerlidmaatschap werd ze partijvoorzitter en tot haar – veel te vroege – dood werkte ze als fractievoorzitter in de Senaat.

“Hoewel er geen beter boegbeeld voor de vrouwelijk zaak denkbaar was, stemde Van Someren in de Eerste Kamer wel tegen abortuswetgeving”

Alies Pegtel heeft met haar biografische schets van Haya van Someren een ontzettend fijn boek geschreven. Het is anekdotisch, niets verhullend en goed geschreven. Ze schetst een genuanceerd beeld van het feminisme van Haya. Want hoewel er geen beter boegbeeld voor de vrouwelijk zaak denkbaar was, stemde Van Someren in de Eerste Kamer wel tegen wetgeving die abortus mogelijk zou maken. Dat typeert haar: een complexe, onvoorspelbare vrouw. Dat maakt deze biografie het lezen meer dan waard.

‘Vrouw achter de troon – Marie Anne Tellegen 1893-1976’ door W.H. WeeninkMarie Anne Tellegen

Directeur van het Kabinet der Koningin. Het is een functie die bij weinig mensen een belletje zal doen rinkelen, maar dat is niet terecht. Het is een ambtelijke topfunctie: de schakel tussen de Koning(in) en de Regering. Anno 2016 is zowel de Directeur als de Koning zelf een man, maar dat is wel eens anders geweest.

Tussen 1945 en 1959 werden beide functies door een vrouw bekleed: Wilhelmina en later Juliana als Koningin, Marie Anne Tellegen als Directeur. Drie krachtige vrouwen, met geheel eigen karakters. Tellegen bleek echter als geen ander in staat om zich een houding te geven ten opzichte van de beide koninginnen. Tegelijkertijd moest ze ook nog vechten voor haar positie in een maatschappelijke top die volledig door mannen werd gedomineerd en geregeerd.

Tellegen speelde een cruciale rol als intermediair tussen Binnenhof en het paleis in grote politieke kwesties als de dekolonisatie van Indonesië en de affaire Greet Hofmans. Deze laatste affaire werd de monarchie bijna fataal. De ruzie tussen Bernhard en Juliana over de vriendschap tussen Juliana en de gebedsgenezeres liep zo hoog op dat een constitutionele crisis onafwendbaar leek. Minister-president Drees zag geen uitweg meer, maar mede door het optreden van de eerste – en vooralsnog laatste – vrouwelijke Directeur van het Kabinet der Koningin werd dit voorkomen.

Sommigen zouden Marie Anne Tellegen wellicht als een saaie, degelijke ambtenaar typeren. Dat was ze echter alles behalve. In de Tweede Wereldoorlog vervulde Tellegen een spilfunctie in het landelijke verzet tegen de Duitse bezetter en ontsnapte ternauwernood aan een arrestatie. Er zijn echter nog meer onverwachte kanten aan Tellegen. Denk hierbij aan de gecompliceerde sadomasochistische relaties die zij onderhield met een veel oudere man. Dergelijke smeuïge details worden in deze biografie afgewisseld met politieke reconstructies van de bovenste plank.

Weenink heeft een lijvige biografie geschreven. Je moet er even voor gaan zitten, maar dan krijg je ook een uniek beeld van een van de belangrijkste vrouwen van het Nederland van de 20e eeuw.

Comments

comments