Discriminatie is niet te legitimeren met economische redenen

Afgelopen week was er in de Tweede Kamer een debat over onderzeeboten. Minister Hennis-Plasschaert van Defensie wil namelijk nieuwe boten aanschaffen omdat de oude niet modern genoeg zijn. Daarnaast wil de minister dat de nieuwe boten ook toegankelijk voor vrouwen worden. Het CDA was hier gematigd kritisch over: wat hen betreft is het prima als duikboten toegankelijk voor vrouwen worden, maar niet als het de duikboten duurder zou maken.

Dat was niet de enige keer dat ik zo’n economische redenering over gelijke behandeling hoorde: deze week belandde ik in een discussie over discriminatie op de werkvloer. De stelling was dat bedrijven best mogen discrimineren, als ze denken dat het economisch beter is voor hun organisatie. Tot mijn grote verbazing waren redelijk veel mensen het hier mee eens. “Wat nou als je klantenkring nogal racistisch is, en je een heleboel klanten zou verliezen als je een donkere medewerker aanneemt?” vroeg iemand zich hardop af. Een ander vertelde een anekdote over hoe hij in een klein streng-christelijk dorp woont, en hoe mensen daar zouden schrikken als er homoseksueel personeel zou werken. Het hele idee van “Discrimineren, dat doe je gewoon niet” werd blijkbaar even opzij geschoven wanneer het economisch voordelig is.

Afschrikeffect
Hoewel er voor de verschillende zaken nog aparte argumenten genoemd kunnen worden, is er een grote overeenkomst: we willen wel gelijkwaardige behandeling – maar wat nou als het geld kost? Wat nou als je wel gelijke behandeling na wil streven, maar de mensen in je omgeving daar negatief op reageren? Hoe kan je gelijkwaardigheid nastreven als het negatieve effecten voor je heeft?

Wat mij betreft is het allebei niet genoeg reden om dan zelf maar te discrimineren. Het is bovendien te betwijfelen of een groot deel van een klantenkring wegvalt als je een jongen aanneemt die toevallig homo is zeker aangezien iemands seksuele geaardheid niet van iemand af is te lezen.

We zien bij een democratie duidelijk dat de voordelen die het systeem brengt, een hogere prioriteit heeft dan de kosten, maar waarom zien we dat dan niet bij artikel één van de grondwet?

Democratie is ook niet economisch rendabel
Kun je belangrijke waarden even laten schieten, omdat het economisch niet optimaal is? Het beste voorbeeld hiervoor is denk ik de democratie. Ik studeer bestuurskunde en als ik iets geleerd heb van drie jaar me dagelijks verdiepen in de overheid, is dat democratieën intens inefficiënt zijn. Een democratie vreet tijd, het kost geld, je hebt een parlement dat overal over moet stemmen waardoor de besluitvorming heel traag verloopt. Een democratie heb je niet omdat het zo lekker efficiënt is, je hebt het omdat wij het ontzettend belangrijk vinden om de macht zo veel mogelijk bij het volk neer te leggen. Dit gaat ook op voor discriminatie. Als wij het belangrijk genoeg vinden om discriminatie tegen te gaan, dan neem je die voorbeeldfunctie. Dan maken die (mogelijke) extra kosten niet uit, want je doet wat juist is. We zien bij een democratie duidelijk dat de voordelen die het systeem brengt, een hogere prioriteit heeft dan de kosten, maar waarom zien we dat dan niet bij artikel één van de grondwet?

Doorbreek de norm
Door bang te zijn voor de economische effecten, los je discriminatie namelijk niet op. Ja: een duikboot die ook toegankelijk is voor vrouwen, is misschien wel duurder, maar door die investering doorbreek je wel het systeem dat de man de norm is in onderzeeërs, los van de kwaliteit van het personeel. Door de angst voor minder omzet met een homo achter de kassa blijft de hetero de norm. Juist door die norm te doorbreken kunnen organisaties (zonder ‘enge’ quotamaatregelen) een steentje bijdragen aan de maatschappij. Als je tegen discriminatie bent, heb je juist in dit soort situaties een mogelijkheid tot structurele verandering. Dus of het nou om supermarkten, onderzeeboten of computerwinkels gaat: genoeg redenen om  irrelevante kenmerken niet de doorslag te laten geven in dit soort discussies. En dan hebben we het er nog niet eens over gehad dat tegenwoordig steeds vaker uit onderzoek komt dat diverse organisaties juist beter presteren. Des te meer reden voor een extra vrouwendouche in zo’n duikboot.