De Stellingdames-feestdagenhandleiding voor niet-woke familieleden

Kerst is voor veel mensen een reden om gezellig bij elkaar te komen met vele familieleden die ze niet vaak zien. Naast gesprekken over relaties (“Nee oma, nog steeds niet!”), studie- of carrièrevoortgang en stoofpeertjes steken vaak ook andere thema’s de kop op. Inmiddels kun je die feministische bril niet meer afwerpen, dus wordt het lastig om je woorden in te slikken wanneer racistisch of seksistisch ongemak zich aandoet. Maar zeker in Nederland – waar de sfeer toch wel “Laten we het godverdomme gezellig houden (aan de dinertafel)” is, is dat soms lastig.

Hoewel menig persoon de racistische of seksistische opvattingen van oom Ed dus het liefste uit de weg zou gaan door er over heen te blaten met een compliment over een práchtig afzichtelijke kersttrui, hier, door de voltallige redactie geproduceerde Stellingdameshandleiding: Hoe Te Dealen Met Niet Zo Woke Opmerkingen Tijdens Het Kerstdiner. Met verschillende strategieën voor verschillende familiesamenstellingen.

Verstoor tijdelijk keihard de gezelligheid
Een strategie is om mensen aan te spreken en de woorden ‘seksistisch’ en ‘racistisch’ niet te schuwen. Doe het hard en niet vergoelijkend — geen “Ik weet wel dat je het niet zo bedoelt”, maar gewoon, “Dat je nu zegt dat het jammer is dat je baas niet ‘de lekkere’ heeft aangenomen is seksistisch.”

Dat zorgt voor wrijving en ongemak, maar die seksistische oom wil vaak ook graag terug naar gezellig kletsen met mensen die hij eens in het jaar ziet. Het gevolg is dat het feestje uiteindelijk doorgaat, na een paar momenten wrijving, maar je wel een norm hebt gesteld, en mensen er hun gedrag op aanpassen.

“Het gevolg is dat het feestje uiteindelijk doorgaat, na een paar momenten wrijving”

Voor je het weet komt je nichtje naar je toe om te zeggen dat ze het helemaal met je eens is, en dat je oom altijd zo vervelend is. En misschien is zij dan degene die er de volgende keer iets aan gaat doen.

Het kan ook dat je oom dan zo’n eikel is die niets kan laten gaan en er constant weer over begint. Dan wordt het vervelender, maar je kan ook daar goed in harde bewoordingen zeggen dat hij fout zat. Je hoeft zijn pogingen om met een goed gevoel weg te lopen niet te honoreren.

Met een beetje geluk is de rest van de familie zijn gezeik over jouw ene opmerking ook snel zat, en wordt hij er juist op aangekeken. Dan houdt hij uiteindelijk ook zijn mond wel. Maak het ongemakkelijk, verstoor de gezelligheid en gemoedelijkheid, en mensen passen zich verrassend vaak aan aan jouw norm. Wel niet zo gezellig.

Don’t blame the messenger
Het is tegenwoordig heel populair om racisme en seksisme af te serveren door de boodschapper te diskwalificeren. Bekende varianten zijn ‘Ik ben geen racist, maar die Sylvana…’, of ‘Ja feminisme is leuk, maar die Opzij-dames…’. Nu zal lang niet iedereen zich aangesproken voelen door activisten, maar weersta de verleiding om hierin mee te gaan. Val de mensen niet af die zichzelf kwetsbaar opstellen door openlijk en hard het debat aan te gaan, ook niet om oom Ed het idee te geven dat je hem best begrijpt en dat jullie het inhoudelijk wel eens kunnen worden. Gaat toch niet gebeuren, dus beter laat je hem niet wegkomen met het affakkelen van mensen die zich durven uitspreken.

Gooi het op de onaardig-boeg
Hoewel sommige mensen prachtige Instagram-kiekjes online kunnen zetten met tafels vol lekker eten en knusse familie-onderonsjes, is het bij andere families niet de vraag óf, maar hoe laat het eerste glas wijn tegen een muur aangegooid gaat worden. Ingewikkelde termen gebruiken wordt dus waarschijnlijk niet effectief.

“Bij andere families is het niet de vraag óf, maar hoe laat het eerste glas tegen een muur aangegooid gaat worden”

Het punt bij dit soort kerstdiners is dat iemand te lang aankijken al woede kan veroorzaken, laat staan iemand aanspreken op zijn seksistische opvatting over een publiek figuur of kortweg racistische denkbeelden. Het doel van dit aanspreken is een norm stellen dat dit soort uitspraken niet passen in onze samenleving (of familie).

Een handige noodgreep als rechtstreeks confronteren niet kan is “Oh, dat is ook onaardig” zeggen. Zelfs de grootste racisten lijken het ellendig te vinden om onaardig gevonden te worden, en daar kan je dan handig op inspelen. Vul dit zinnetje aan met anekdotes van ervaringen van minderheden (“Een vriendin van mij is moslim en die viert ook gewoon Kerst, hoor”) en kijk hoe ver de persoon in kwestie tot zelfinzicht komt. Werkt dit niet? Je kunt er ook gewoon op de confronterende manier, zie de eerste tip, wat van zeggen. Fuck it, deze kerst eindigt toch wel weer in een tranendal.

Vraag door door door
Tenzij oom Ed zelf al goed lazarus is komen de meeste nare opmerkingen vaak niet in hun racistische of seksistische naarheid. Vaak komt het in een geveinsde neutraliteit die vooral even moet benadrukken dat de spreker eggies waar niet racistisch is, maar toch even de ‘realiteit’ wil benoemen. Je kent ze wel, de zogenaamde feitelijkheden en ontraceerbare statistieken die de zorgen van de spreker moeten onderbouwen maar eigenlijk gewoon racisme en seksisme legitimeren.

“Je kent ze wel, de zogenaamde feitelijkheden en ontraceerbare statistieken die de zorgen van de spreker moeten onderbouwen”

Niet iedereen heeft een studie genderwetenschap afgerond of kent White Innocence uit z’n hoofd, dus daar direct doorheen prikken is niet altijd makkelijk. Wat echter wel kan, is een beetje doorvragen. Waarom zouden vrouwen dan allemaal voor deeltijdwerk kiezen? Is dat aangeboren ofzo? Vaak komen met wat simpele, open vragen vanzelf de vooroordelen bovendrijven die achter de opiniepaginawetenschap verscholen gaan. Het mooie van veel vooroordelen is dat ze vaak slecht doordacht en gedachteloos gereproduceerd worden, dus je hebt ze snel klem. Doe er je voordeel mee.

Maak het persoonlijk
Over het algemeen is het niet aan te raden om in discussies over ongelijkheid de boel te reduceren tot individuen en hun gevoelens. We hebben het gezien bij de Zwarte Pietdiscussie: wanneer mensen deelden dat niet-witte kinderen last hadden van het racistische karikatuur, konden ouders van witte kinderen mooi teruggooien dat ook hun kindjes het heus heel lastig zouden vinden als Zwarte Piet in het verleden blijft (Halbe Zijlstra, looking at you). Zonder dus de structurele ongelijkheid, die één kant op werkt, te benoemen.

Maar we hebben het over bijvoorbeeld je oma Nel. Nel (no offence richting alle woke oma’s out there) kan vast weinig met ‘institutioneel racisme’, ‘het patriarchaat’, ‘structurele achterstelling van bevolkingsgroepen door historische Othering’, dus het persoonlijk maken blijft waarschijnlijk je beste optie.

Haal vrienden of bekenden aan die seksistische en racistische zaken hebben meegemaakt, vertel hoe hen dat deed voelen en noem pas aan het einde van je verhaal hoe dit ongelijkheid illustreert. Door het éérst te laten zien en daarna te benoemen, neem je Nel meer mee in je verhaal, en toon je – hopelijk! – een beetje aan waar haar opmerkingen aan bijdragen.

Sluit strategische bondgenootschappen
Zoek communicatie met familieleden waarvan je vermoedt dat ze misschien woke zijn en ga naast hen zitten bij het diner. Leeftijdsgenoten zijn vaak het flexibelste. Niets zo confronterend als een stukje groepsdruk naar de mensen toe: een soort pact tussen jou en een ander familielid – liefst meerderen – zorgt voor een steviger front tegen de bagger die je meemaakt. Ook zal het minder voelen als sociale destructie wanneer meerdere mensen je steunen. Minder kans op uitstoting, jeej!

Niets zo confronterend als een stukje groepsdruk naar de mensen toe: een soort pact tussen jou en een ander familielid”

Plan Z: word ladderzat
Als alles tegenzit en al je emotionele arbeid voor 2016 compleet op is (niemand neemt je dit kwalijk) zit er vaak maar een ding op: drink die feestwijn in dorstig grote slokken op. Mocht je geen alcohol drinken, dan is je vergrijpen aan het dessert of Mariah Carey-muziek in dit geval ook geoorloofd. Al snel zullen de seksistische opmerkingen van oma Nel en oom Ed vervagen als sneeuw voor de zon en zal de tijd voorbij vliegen. Verdovende middelen tegen het patriarchaat zijn niet alleen toegestaan, maar ook een broodnodig overlevingsmechanisme.  🍷🍷🍷

Wij wensen jullie in ieder geval fijne feministische feestdagen – of je nu wel of niet Kerst viert – en: hang in there.

Comments

comments