De film ‘Suffragette’ nader bekeken


Wouter de Boer
Wouter de Boer (36) is neerlandicus, filmliefhebber en Twitterverslaafde. Overdag werkt hij bij een overheidsorganisatie, maar in zijn vrije tijd schrijft hij filmrecensies en columns over Star Wars.

Het is verleidelijk om te denken dat feminisme in het Westen overbodig is, omdat er al gelijkheid zou zijn tussen mannen en vrouwen. Die gedachte is er wellicht debet aan dat in het Nederlandse onderwijs niet bijster veel aandacht geschonken wordt aan (de geschiedenis van) het feminisme. Ik kan me uit mijn eigen middelbareschooltijd (in de jaren ’90) althans niet meer dan een paar paragrafen herinneren tijdens de geschiedenisles over Aletta Jacobs en Dolle Mina. Laat staan dat feminisme bij een vak als Maatschappijleer aan de orde kwam. Alleen daarom al vult de Britse film ‘Suffragette’, over een radicale tak van de eerste feministische golf in Engeland, een belangrijke leemte. Maar vooral biedt de film een aantal interessante aanknopingspunten voor de discussie over feminisme (in casu gelijkheid) in onze huidige tijd.

Eerst een korte uitleg waar de film precies over gaat. Tijdens de eerste feministische golf eind negentiende, begin twintigste eeuw, was een van de belangrijkste doelen het verkrijgen van vrouwenkiesrecht. Aanhangers van vrouwenbewegingen in Engeland die dit opeisten werden ‘suffragettes’ genoemd (‘suffrage’ is Engels voor kiesrecht). De belangrijkste militante beweging was de Women’s Social and Political Union (WSPU), in 1903 opgericht door Emmeline en Christabel Pankhurst. ‘Suffragette’ volgt de wederwaardigheden van de fictieve Maud Watts (Carey Mulligan), die in de periode net vóór de Eerste Wereldoorlog van eenvoudige wasserijsloof haast uitgroeit tot boegbeeld van de beweging.

Loonkloof
Aanvankelijk moet Maud niks hebben van de tactiek van de WSPU, namelijk vernielingen aanrichten, maar via collega Violet Miller (Anne-Marie Duff) wordt ze gaandeweg toch betrokken bij de beweging en leert ze al snel dat eenvoudigweg praten niet helpt. Als ze Violet wil vergezellen naar een hoorzitting met de minister van Financiën, David Lloyd George, blijkt Violet in elkaar geslagen te zijn en moet Maud onverhoopt zelf het woord voeren. In rustige bewoordingen zet ze uiteen hoe de situatie in de wasserij is. Vrouwen verdienen 13 pence per week tegen mannen 19, terwijl vrouwen gemiddeld meer uren maken. Bovendien werken de mannen veelal buiten, terwijl de vrouwen tijdens werktijd de giftige dampen van de machines moeten inademen. George lijkt haar verhaal serieus te nemen, maar geeft later aan dat het ministerie geen reden ziet om iets aan de arbeidssituatie van vrouwen te wijzigen, laat staan dat er reden zou zijn voor kiesrecht. Dan is voor Maud de maat vol en sluit ze zich definitief bij de WSPU aan.

De angst van mannen
Het interessant om te zien hoe de meeste mannen in de film de actieve rol van de vrouwen ervaren. Sonny Watts (Ben Whishaw) lijkt heus van zijn vrouw te houden, maar zodra zij de aandacht op zich vestigt met haar stellingnames, voelt hij zich persoonlijk aangevallen. “Stop making me look ridiculous,” brengt hij gefrustreerd uit, wanneer op de wasserij is uitgekomen dat Maud zich ook actief is gaan inzetten voor vrouwenkiesrecht. De eigenaar van de wasserij (die zich overigens graag mag vergrijpen aan zijn jongste werkneemsters) dwingt Sonny letterlijk om zijn vrouw in het gareel te houden en ook van zijn mannelijke collega’s kan hij een sneer verwachten. En vervolgens heb je nog te maken met de buren. Al hebben die natuurlijk stiekem ook wel graag wat te roddelen, als Maud weer eens door een politiewagen thuis wordt afgezet.layout.indd

De rol van politie en media
De angst wordt nog het meest zichtbaar bij het politieapparaat, dat er op last van de regering alles aan probeert te doen om berichtgeving over de acties van de suffragettes uit de kranten te houden. Er moet vooral geen onrust ontstaan bij het volk. Daarom wordt er een speciale inspecteur aangetrokken om het vrouwennetwerk in kaart te brengen en te ontmantelen. Deze Arthur Steed (grandioos, want zeer genuanceerd neergezet door Brendan Gleeson) is bijzonder rechtlijnig waar het de wet aangaat. Het is niet dat hij per se tegen vrouwenkiesrecht is, maar vrouwen dienen de openbare orde niet te verstoren. De interessantste momenten in de film zijn die waarin Maud en Arthur met elkaar in discussie gaan. Maud wijst hem fijntjes op zijn hypocrisie, waar het de tamelijk gewelddadige aanpak van de WSPU-vrouwen aangaat en je merkt dat Arthur steeds meer bewondering voor haar begint te krijgen.

Eigendom
Als er dan weer eens leden van de WSPU zijn opgepakt, dan mogen ze soms op borgtocht vrij. Een tekenend moment is als de welgestelde Alice Haughton (Romola Garai) door haar man wordt opgehaald en hij niet toestaat dat zij de borg voor de andere vrouwen (à 2 pond per persoon) betaalt. Ze heeft het geld, maar ze mag er niet over beschikken. Net als dat bij wet was vastgelegd dat vrouwen geen zeggenschap hadden over hun kroost. Op dit punt ontvouwt het persoonlijke drama van Maud zich grotendeels. Als Sonny besluit haar uit huis te zetten, krijgt hij automatisch de voogdij over hun zoontje. Dan moet je wel heel erg in je idealen geloven.

De film als feministisch document
Een belangrijk punt aan ‘Suffragette’ is dat de film niet alleen geschreven en geregisseerd is door een vrouw (respectievelijk Abi Morgan en Sarah Gavron), maar dat de hoofdrollen ook door vrouwen vertolkt worden. Het lijkt misschien logisch gezien het onderwerp, maar mannen spelen enkel een bijrol. En in filmland (dat wil zeggen: bij de grotere studio’s) geldt dat als een gok. Want er heeft lange tijd een heilig geloof geheerst dat films met een vrouw in de hoofdrol minder opbrengen dan films met een man in de hoofdrol. Dat beeld is gelukkig wel aan het kantelen, net als dat er tegenwoordig meer aandacht is voor en openheid in het verschil in salariëring tussen acteurs en actrices. Maar we zijn er nog lang niet.

De film als film
Rest natuurlijk de vraag of ‘Suffragette’ voor de argeloze bioscoopbezoeker genoeg te bieden heeft. In Carey Mulligan heeft de film in elk geval een fantastische hoofdrolspeelster. Mulligan is het soort actrice dat krachtig kan zijn en toch kwetsbaar. Haar metamorfose van slaafse wasserijkracht tot mondige feminist wordt heel subtiel gebracht. De camera mag haar daarbij graag in close-up nemen, waarbij helaas veelal gebruik wordt gemaakt van handcamera’s. Het beeld is daardoor onnodig onrustig. Een mooie symbolische cameo is er voor Meryl Streep als Emmeline Pankhurst. Hoewel groot zichtbaar op de poster, is zij echter slechts een paar minuten te zien. Andere mooie rollen zijn er van Helena Bonham Carter (als apothekersvrouw Edith Ellyn, bij wie de vergaderingen van de WSPU belegd worden) en Natalie Press. Zij speelt de historische figuur Emily Wilding Davison, die wél wist te bereiken dat de suffragette-beweging breed werd uitgemeten in de krant. Maar zoek vooral niet van tevoren op hoe precies, want dat vormt het dramatische hoogtepunt van de film.

Het persoonlijke drama van Maud Watts vormt de focus van de film, waardoor de karakterisering van sommige andere vrouwen toch wat te wensen overlaat. Daardoor kan het wat lastig zijn om je in te leven in de suffragettes als groep. Maar waar de film vooral wel in slaagt is aangeven hoe slechts honderd jaar geleden gelijkheid tussen man en vrouw nog ver te zoeken was. En wie daar ontvankelijk voor is, ziet dat bepaalde mechanismen ook vandaag de dag nog gelden. Je daarvan bewust worden is de eerste stap. En daar kan ‘Suffragette’ zeker bij helpen.

Comments

comments